www.torun.pl

Turystyka

Toruński flisak

Ze względu na swoje położenie nad Wisłą, przygraniczny charakter i kontakty z licznymi miastami naszego kontynentu Toruń od początku swego istnienia w XIII wieku odgrywał ważną rolę w handlu europejskim. Częścią handlowego profilu miasta jest tradycja flisacza.

Pomnik toruńskiego Flisaka

Do dziś o związanej z Toruniem tradycji flisackiej przypomina jedna z najsłynniejszych legend toruńskich o flisaku grającym na skrzypcach, któremu udało się w trakcie plagi żab wyprowadzić tysiące płazów z miasta. Na cześć tego bohatera w 1914 r. w Toruniu powstał pomnik flisaka. Obecnie pomnik-fontanna toruńskiego flisaka otoczonego gromadą żab stoi przy południowo-zachodnim narożniku Ratusza Staromiejskiego.

Toruń - historyczne centrum flisu polskiego
Toruń w średniowieczu doskonale spełniał rolę miasta składowego. Aktywna wymiana z europejskimi miastami hanzeatyckimi zapewniała dostawy do miasta towarów zamorskich, które docierały tutaj głównie Wisłą z Gdańska. Polscy kupcy natomiast dostarczali do Torunia głównie drewno, zboże i skóry. Dzięki uzyskaniu przez miasto w XIV wieku prawa składowego kupcy wykładali swoje towary w Toruniu przez 5 dni. Z czasem przywilej ten przejął Gdańsk, ale i tak Toruń nadal dobrze pełnił rolę pośrednika w handlu towarami spławianymi Wisłą z południowej części Polski. Znaczenie miasta wynikało z tego, że posiadało ono strategiczną przeprawę mostową przez Wisłę oraz z tego, że znajdowało się na szlaku wodnym sięgającym nawet Włodzimierza Wołyńskiego.

Tradycje flisackie były związane są z handlowym charakterem miasta. Pierwotnie flis oznaczał uprawianie żeglugi śródlądowej na statkach i łodziach. Toteż flisakami byli kupcy korzystający z tych środków transportu. Równolegle z tradycją flisaczą rozwijał się w Toruniu spływ drewna powiązanego w tratwy. Była to tzw. orylka, a ludzi zajmujących się nią nazywano orylami. Spław drewna bezpośrednio na rzece był na tyle ważną dziedziną handlu krzyżackiego, polskiego i pruskiego, że utrzymał się w naszym mieście aż do czasów II wojny światowej.

Ilość drewna, jaka przechodziła w pobliżu miasta przez Wisłę, była olbrzymia. W 1903 r. wybudowano na toruńskim wiślanym nabrzeżu port do przeładunku i przechowywania drewna o powierzchni 66 ha (można było w nim przechować 110 tys. m sześc. drewna). Drewno spławiane przez flisaków było transportowane w różnych czasach w kierunku północnym lub zachodnim. Docierało więc nie tylko do Gdańska, gdyż w XIX wieku po wybudowaniu Kanału Bydgoskiego Toruń stał się częścią pruskiego systemu wodnego, który pozwalał na spławianie drewna do Szczecina, a potem do Berlina. Ocenia się, że flisaczy transport drewna Wisłą przez Toruń osiągnął największy poziom w latach 1910-1912 oraz podczas I wojny światowej.

Ze względu na to, że od 1826 r. w Toruniu działał główny urząd celny, flisacy musieli zatrzymywać się w mieście w oczekiwaniu na przyjęcie i oclenie swojego towaru. To zdecydowało o krystalizowaniu się w obrębie miasta folkloru flisackiego. Flisacy stali się licznymi i widocznymi gośćmi miasta, które było metą ich długiej, rzecznej wędrówki z terenów zaboru rosyjskiego i austriackiego. Drewno dostarczone przez flisaków z tych ziem do toruńskiego portu drzewnego było przejmowane przez tutejszych flisaków. Docierało ono do Torunia z rejonów położonych nie tylko nad Wisłą, ale także Bugiem, Narwią, Drwęcą, Sanem czy małą Tanwią w Małopolsce, nad którą położona była wieś Ulanów słynąca z dostarczania najlepszych flisaków polskich, zwłaszcza zaś przywódców drużyn flisaczych.

Parający się flisem podtoruńscy wodniacy najczęściej mieszkali w pobliskiej Złotorii i Kaszczorku. Obie te wioski leżały w pobliżu ujścia Drwęcy do Wisły i to decydowało o ich roli w handlu flisaczym (w Złotorii cło pobierano w komorze celnej już w XIV wieku). Toruńscy flisacy mieszkali głównie w nadwiślańskiej osadzie Rybaki.

Spływ drewna na długim dystansie był wielką sztuką. Flisacy łączyli 8-12 pni drewna w tzw. tablice lub tafle. Ich szerokość dostosowywano do rzeki, po której tablice miały płynąć. Wiślane tablice osiągały 5-10 m szerokości. Łączyły je poprzeczne bale zwane klistrami. Szereg połączonych tablic (tzw. pas) mógł mieć nawet 120 m długości. Wisła pozwalała na łączenie pasów wszerz i dlatego na rzece mogły pojawiać się olbrzymie zestawy pasów o szerokości nawet 60 m. Na czele pasa znajdowała się głowa, ostatnią tratwę nazywano colem. Spławiane drewno było ogólnie nazywane lasem. Toruń natomiast był dla wielu flisaków palem, czyli miejscem docelowym spływu. Szefa jednego transportu nazywano retmanem, który dowodził grupą flisaków. Ze względu na to, że flis jednego transportu drewna trwał niejednokrotnie bardzo długo, flisacy budowali na swoich pasach słomiane zadaszenia i budki noclegowe. Flis mógł odbywać się od wczesnej wiosny, kiedy Wisła uwalniała się od zimowej kry, a kończył późną jesienią.

Do toruńskiej tradycji flisaczej należał zasłużony odpoczynek w mieście Kopernika załóg po kilkutygodniowym pobycie na rzece. W Toruniu odbywały się z reguły ceremonie pasowania młodych fryców na prawdziwych flisaków. Miejscem ich tradycyjnych spotkań była nieistniejąca flisacka gospoda „Pod Turkiem” na Rynku Staromiejskim. Od momentu wybudowania na toruńskim rynku w 1853 r. pomnika Mikołaja Kopernika, stał się on ulubionym miejscem spotkań i wypoczynku flisaków.

 


Mikołaj Kopernik
Toruński gotyk
Toruńskie pierniki
Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Krzyżacy - założyciele Torunia
Toruński Flisak
Toruński anioł
Wiślana panorama Torunia

Pomnik: Toruński Flisak

Najczęściej czytane aktualności

  • Kultura, Miasto
    W dniach 20-25 sierpnia 2019 r. odbędzie się 11. edycja Bella Skyway Festival. W tym roku motywem przewodnim Bella Skyway Festival jest „Różnorodność miejsca”.
  • Kultura, Miasto
    W najbliższych dniach Toruń opanują setki tysięcy turystów. Ruszyła jedenasta edycja Bella Skyway Festival, która potrwa do niedzieli!
  • Miasto, MZK
    Od 1 września 2019 r. wprowadzone zostaną zmiany w funkcjonowaniu toruńskiej komunikacji miejskiej. Jednym z głównych powodów jest potrzeba zwiększenia oferty przewozowej dla uczniów, których podwójne roczniki rozpoczną naukę w szkołach ponadpodstawowych.
  • Kultura, Miasto, MZK
    20 sierpnia 2019 roku rusza tegoroczny Bella Skyway Festival. Organizatorzy przygotowali szereg udogodnień dla kierowców i pasażerów MZK na czas wydarzenia.
  • Kultura, Miasto, Sport
    W ten weekend toruńskie ulice rozjaśnią się mocą kilkuset światełek podczas Bella Skyway Festival. To jednak nie koniec atrakcji! Czekają na nas również spotkania z historią – piknik w Forcie I, spacer tematyczny pośród kamienic gotyckich, potyczki rycerskie rodzin czy cykl „Wieczory z przeszłością na Zamku Krzyżackim”.
  • Miasto
    W roku szkolnym 2019/2020 naukę w szkołach toruńskich rozpocznie łącznie 29 290 uczniów oraz przedszkolaków. Szkoły i predszkola są gotowe na rozpoczęcie nowego roku, które nastąpi 2 września.
  • Prezydenci miast województwa kujawsko-pomorskiego spotkali się na konwencie w związku z planowanym ograniczeniem dochodów samorządów.
  • Ogród Zoobotaniczny zaprasza w niedzielę 25 sierpnia 2019 r. na festyn rodzinny na zakończenie wakacji.
  • 26 uzdolnionych uczniów i uczennic uczęszczających do klas programowo najwyższych w szkołach ponadgimnazjalnych lub podstawowych zostało wyróżnionych Nagrodami Prezydenta Miasta Torunia. 22 sierpnia 2019 r. w Młodzieżowym Domu Kultury nagrody wręczył i pogratulował wychowankom prezydent Michał Zaleski.
  • Urząd patentowy RP przyznał prawo ochronne dla wspólnego znaku towarowego Made in Toruń. To oznacza, że certyfikat jakości, jakim posługuje się część toruńskich firm, jest chroniony na podstawie przepisów prawa o własności przemysłowej.
  • Zakończyła się budowa ulicy Zamojskiej w Toruniu. Gruntowa ulica na osiedlu Bielawy Grębocin dziś wygląda zupełnie inaczej niż kilka miesięcy temu.
  • Pod koniec sierpnia Toruń czekają wielkie siatkarskie emocje - Mistrzostwa Polski w siatkówce plażowej. Kibice mogą już za darmo odbierać bilety.
  • Trwa drugi etap przebudowy ulicy Płaskiej. Inwestycja obejmuje odcinek 980 metrów i potrwa do maja 2020 roku. Jej realizacja jest finansowana ze środków gminy.
  • Trwa procedura wyłaniania realizatora programu szczepień przeciw HPV skierowanego do dziewcząt z rocznika 2006. Realizacja programu jest planowana od października 2019 r. do czerwca 2020 r.