www.torun.pl

Turystyka

Toruński flisak

Ze względu na swoje położenie nad Wisłą, przygraniczny charakter i kontakty z licznymi miastami naszego kontynentu Toruń od początku swego istnienia w XIII wieku odgrywał ważną rolę w handlu europejskim. Częścią handlowego profilu miasta jest tradycja flisacza.

Pomnik toruńskiego Flisaka

Do dziś o związanej z Toruniem tradycji flisackiej przypomina jedna z najsłynniejszych legend toruńskich o flisaku grającym na skrzypcach, któremu udało się w trakcie plagi żab wyprowadzić tysiące płazów z miasta. Na cześć tego bohatera w 1914 r. w Toruniu powstał pomnik flisaka. Obecnie pomnik-fontanna toruńskiego flisaka otoczonego gromadą żab stoi przy południowo-zachodnim narożniku Ratusza Staromiejskiego.

Toruń - historyczne centrum flisu polskiego
Toruń w średniowieczu doskonale spełniał rolę miasta składowego. Aktywna wymiana z europejskimi miastami hanzeatyckimi zapewniała dostawy do miasta towarów zamorskich, które docierały tutaj głównie Wisłą z Gdańska. Polscy kupcy natomiast dostarczali do Torunia głównie drewno, zboże i skóry. Dzięki uzyskaniu przez miasto w XIV wieku prawa składowego kupcy wykładali swoje towary w Toruniu przez 5 dni. Z czasem przywilej ten przejął Gdańsk, ale i tak Toruń nadal dobrze pełnił rolę pośrednika w handlu towarami spławianymi Wisłą z południowej części Polski. Znaczenie miasta wynikało z tego, że posiadało ono strategiczną przeprawę mostową przez Wisłę oraz z tego, że znajdowało się na szlaku wodnym sięgającym nawet Włodzimierza Wołyńskiego.

Tradycje flisackie były związane są z handlowym charakterem miasta. Pierwotnie flis oznaczał uprawianie żeglugi śródlądowej na statkach i łodziach. Toteż flisakami byli kupcy korzystający z tych środków transportu. Równolegle z tradycją flisaczą rozwijał się w Toruniu spływ drewna powiązanego w tratwy. Była to tzw. orylka, a ludzi zajmujących się nią nazywano orylami. Spław drewna bezpośrednio na rzece był na tyle ważną dziedziną handlu krzyżackiego, polskiego i pruskiego, że utrzymał się w naszym mieście aż do czasów II wojny światowej.

Ilość drewna, jaka przechodziła w pobliżu miasta przez Wisłę, była olbrzymia. W 1903 r. wybudowano na toruńskim wiślanym nabrzeżu port do przeładunku i przechowywania drewna o powierzchni 66 ha (można było w nim przechować 110 tys. m sześc. drewna). Drewno spławiane przez flisaków było transportowane w różnych czasach w kierunku północnym lub zachodnim. Docierało więc nie tylko do Gdańska, gdyż w XIX wieku po wybudowaniu Kanału Bydgoskiego Toruń stał się częścią pruskiego systemu wodnego, który pozwalał na spławianie drewna do Szczecina, a potem do Berlina. Ocenia się, że flisaczy transport drewna Wisłą przez Toruń osiągnął największy poziom w latach 1910-1912 oraz podczas I wojny światowej.

Ze względu na to, że od 1826 r. w Toruniu działał główny urząd celny, flisacy musieli zatrzymywać się w mieście w oczekiwaniu na przyjęcie i oclenie swojego towaru. To zdecydowało o krystalizowaniu się w obrębie miasta folkloru flisackiego. Flisacy stali się licznymi i widocznymi gośćmi miasta, które było metą ich długiej, rzecznej wędrówki z terenów zaboru rosyjskiego i austriackiego. Drewno dostarczone przez flisaków z tych ziem do toruńskiego portu drzewnego było przejmowane przez tutejszych flisaków. Docierało ono do Torunia z rejonów położonych nie tylko nad Wisłą, ale także Bugiem, Narwią, Drwęcą, Sanem czy małą Tanwią w Małopolsce, nad którą położona była wieś Ulanów słynąca z dostarczania najlepszych flisaków polskich, zwłaszcza zaś przywódców drużyn flisaczych.

Parający się flisem podtoruńscy wodniacy najczęściej mieszkali w pobliskiej Złotorii i Kaszczorku. Obie te wioski leżały w pobliżu ujścia Drwęcy do Wisły i to decydowało o ich roli w handlu flisaczym (w Złotorii cło pobierano w komorze celnej już w XIV wieku). Toruńscy flisacy mieszkali głównie w nadwiślańskiej osadzie Rybaki.

Spływ drewna na długim dystansie był wielką sztuką. Flisacy łączyli 8-12 pni drewna w tzw. tablice lub tafle. Ich szerokość dostosowywano do rzeki, po której tablice miały płynąć. Wiślane tablice osiągały 5-10 m szerokości. Łączyły je poprzeczne bale zwane klistrami. Szereg połączonych tablic (tzw. pas) mógł mieć nawet 120 m długości. Wisła pozwalała na łączenie pasów wszerz i dlatego na rzece mogły pojawiać się olbrzymie zestawy pasów o szerokości nawet 60 m. Na czele pasa znajdowała się głowa, ostatnią tratwę nazywano colem. Spławiane drewno było ogólnie nazywane lasem. Toruń natomiast był dla wielu flisaków palem, czyli miejscem docelowym spływu. Szefa jednego transportu nazywano retmanem, który dowodził grupą flisaków. Ze względu na to, że flis jednego transportu drewna trwał niejednokrotnie bardzo długo, flisacy budowali na swoich pasach słomiane zadaszenia i budki noclegowe. Flis mógł odbywać się od wczesnej wiosny, kiedy Wisła uwalniała się od zimowej kry, a kończył późną jesienią.

Do toruńskiej tradycji flisaczej należał zasłużony odpoczynek w mieście Kopernika załóg po kilkutygodniowym pobycie na rzece. W Toruniu odbywały się z reguły ceremonie pasowania młodych fryców na prawdziwych flisaków. Miejscem ich tradycyjnych spotkań była nieistniejąca flisacka gospoda „Pod Turkiem” na Rynku Staromiejskim. Od momentu wybudowania na toruńskim rynku w 1853 r. pomnika Mikołaja Kopernika, stał się on ulubionym miejscem spotkań i wypoczynku flisaków.

 


Mikołaj Kopernik
Toruński gotyk
Toruńskie pierniki
Uniwersytet Mikołaja Kopernika
Krzyżacy - założyciele Torunia
Toruński Flisak
Toruński anioł
Wiślana panorama Torunia

Pomnik: Toruński Flisak

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Pięcioro absolwentów UMK odebrało klucze do mieszkań, przyznanych im w ramach programu „Mieszkanie dla absolwenta”. Wręczył je, wraz z umowami najmu, prezydent Michał Zaleski w dniu 22 listopada 2019 r.
  • Kultura, Miasto
    Święta Katarzyna wypiek rozpoczyna, a my startujemy z weekendem w Toruniu! Przed nami spotkania: muzyczne - 30. Blues Meeting, dramatyczne - Teatrów Jednego Aktora oraz projektantów i ilustratorów - GrafConf 2019.
  • Kultura, Miasto
    Bez wątpienia zakończony niedawno EnergaCamerimage Festival 2019 w Toruniu okazał się kulturalnym i promocyjnym sukcesem. Przez kilka dni za sprawą festiwalu, który po 20 latach nieobecności powrócił do naszego miasta, o Toruniu usłyszał cały świat.
  • Miasto
    W Ratuszu Staromiejskim w Toruniu 11 toruńskich par zostało odznaczonych Medalami za Długoletnie Pożycie Małżeńskie. Uroczystość odbyła się 22 listopada 2019 r. w zabytkowej Sali Mieszczańskiej.
  • Miasto
    22 listopada 2019 r. na Wydziale Prawa i Administracji UMK odbyła się konferencja “Prawo humanitarne w 100. lecie Polskiego Czerwonego Krzyża”. Była ona okazją do wspomnień, podsumowań działalności regionalnych oddziałów oraz refleksji na temat międzynarodowego prawa humanitarnego. Konferencję zainaugurował prof. Zacharzewski, który opowiedział o...
  • Kultura, Miasto
    Koncerty muzyczne, projekcje filmowe, wydarzenia poetyckie oraz artystyczne. 11-15 grudnia 2019 r. po raz szósty w Toruniu organizowane są Dni Grzegorza Ciechowskiego.
  • Trwają nasadzenia krzewów w pasach drogowych. W dniu 22 listopada 2019 r. prace objęły ul. Owsianą. Na powierzchni 1073 m kw. zasadzono tam krzewy gat. tawuła japońska.
  • Na Rynku Staromiejskim trwa montowanie dekoracji świątecznych. Jak co roku zespół staromiejski w okresie bożonarodzeniowym rozbłyśnie piękną iluminacją.
  • Poprawa bezpieczeństwa to główny cel prac drogowych, realizowanych obecnie na placu Pokoju Toruńskiego. Chodzi o ograniczenie prędkości samochodów i zmniejszenie liczby miejsc grożących kolizją.
  • Toruń jest gospodarzem Mistrzostw Polski w Łyżwiarstwie Synchronicznym, które odbędą się 30 listopada 2019 r.
  • Pracownicy socjalni obchodzą swoje święto. Z tej okazji 20 listopada 2019 r. odbyło się uroczyste spotkanie w Ratuszu Staromiejskim.
  • Podczas 12. sesji Rady Miasta przyjęto dwa programy z zakresu zdrowia i polityki społecznej. Dotyczą one rozwiązywania problemów alkoholowych i narkomanii oraz działań na rzecz osób z niepełnosprawnością.
  • Gala finałowa konkursu „Liderzy Innowacji Pomorza i Kujaw 2019” odbyła się 20 listopada 2019 r. w toruńskim hotelu Bulwar.
  • 18 listopada rozpoczęło się 12-dniowe szkolenie „Leonidas” dla dowódców batalionów Wojsk Obrony Terytorialnej z całej Polski.