Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Zdjęcie grupowe toruńskiej ekipy podczas Mistrzostw Polski we Wrocławiu
    15 medali zdobytych indywidualnie i drużynowo - z takim imponującym dorobkiem wrócili karatecy KKT Kumade z Mistrzostw Polski we Wrocławiu.
  • Widok na Bulwar Filadelfijski z lotu ptaka
    Drogi, Inwestycje
    Uwaga! Przez najbliższe dwa dni: w środę i czwartek 16-17 czerwca 2021 r. drogowcy będą prowadzili naprawę nawierzchni na Bulwarze Filadelfijskim.
  • Grafika epidemiczna dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    W ciągu ostatniej doby nie potwierdzono w Toruniu żadnego przypadku zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nikt nie zmarł w wyniku COVID-19 w naszym mieście.
  • Ratownik w pomarańczowym kombinezonie na skuterze wodnym
    Miasto, Sport
    Skoki na główkę, pływanie po alkoholu czy intensywnym opalaniu, korzystanie z kąpielisk niestrzeżonych – to najczęstsze przyczyny wypadków nad wodą. Czego unikać, by bezpiecznie spędzić wakacje nad morzem i jeziorem?
  • Na zdjęciu zardzewiałe beczki
    Eko, Miasto
    W lasach regionu Kujaw i Pomorza podrzucono 11360 litrów nieznanej, potencjalnie niebezpiecznej substancji. Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu wyznaczył nagrodę w wysokości 30 tys. zł za pomoc w ujęciu sprawcy lub sprawców.
  • plakat akcji
    Koronawirus, Miasto
    Osoby, które przeszły COVID-19 i odczuwają skutki tej choroby, moga się zgłaszać na bezpłatną rehabilitację, prowadzoną przez Ośrodek Rehabilitacji NZOZ Remedis sp. z o.o.
  • Rola przyrody w mieście, zanieczyszczenie powietrza, ekologiczne znaczenie pszczół oraz ochrona wód płynących - to główne tematy bezpłatnych spotkań ekologicznych, do udziału w których zaprasza toruńskie Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy.
  • Jak wygląda nowo postawiony gmach Sądu Rejonowego w Toruniu od środka, przekonać się będzie można w najbliższy weekend - 19 i 20 czerwca 20201 r. Na dni otwarte obowiązują zapisy.
  • Zespół Szkół Ogólnokształcących i Technicznych Nr 13 jest szkołą o bardzo bogatych tradycjach. Swoimi korzeniami sięga pierwszych lat po zakończeniu I wojny światowej i odrodzenia państwa polskiego. Poniżej tegoroczna oferta placówki.
  • Sześć pierwszych edycji PGE Indywidualnych Międzynarodowych Mistrzostw PGE Ekstraligi miało sześciu różnych zwycięzców. Dopiero w zeszłym sezonie Bartosz Zmarzlik jako pierwszy zawodnik w historii nie tylko zwyciężył po raz drugi, ale i obronił tytuł z 2019 roku.
  • Czy wiesz, że 6 na 10 ciężarówek w Europie posiada strzemiona do resorów produkowane w Toruniu? To wyroby firmy Hendrickson, która ma swoją siedzibę przy ul. Na Zapleczu 25. To laureat znaku jakości Made in Toruń.
  • W najbliższą sobotę, 19 czerwca 2021 r. mieszkańcy Torunia będą mieli możliwość pozbycia się odpadów wielkogabarytowych i niebezpiecznych.
  • W czwartek 17 czerwca 2021 roku o godz. 10:00 rozpocznie się 31. sesja Rady Miasta Torunia. Obrady odbędą się w trybie zdalnym i będą transmitowane w BIP-ie i serwisie YouTube.
  • 15/16 czerwca czekają nas kolejne nocne prace na moście drogowym im. marsz .J. Piłsudskiego w Toruniu.