www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Kultura, Miasto
    11 listopada 2019 r. Toruń przybrał biało-czerwone barwy. Obchody Narodowego Święta Niepodległości w naszym mieście obfitowały w wiele patriotycznych wydarzeń i przyciągnęły tłumy torunian.
  • Miasto
    W poniedziałek 11 listopada 2019 r. obchodzona będzie uroczyście 101. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości. Na mieszkańców Torunia czekać będzie wiele atrakcji.
  • Kultura, Miasto
    EnergaCamerimage Festival rozpoczęty! Na gali otwarcia 9 listopada 2019 r. w Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki gościła plejada gwiazd światowego kina, na czele z Dannym DeVito i Peterem Greenawayem.
  • Kultura, Miasto
    Toruń odwiedziła 9 listopada 2019 r. grupa dwudziestu amerykańskich agentów turystycznych. Goście zwiedzili starówkę, Dom Kopernika i Muzeum Toruńskiego Piernika.
  • Kultura, Miasto
    "Fortepian Chopina” w Młodzieżowym Domu Kultury, „Niezapomniane polskie piosenki” w Domu Harcerza, „Toruńskie Biegi Wolności” na Bulwarze Filadelfijskim - niepodległościowy weekend czas zacząć! Będzie też coś dla miłośników sztuki filmowej – Festiwal EnergaCamerimage po 20 latach powraca do Torunia.
  • Miasto
    Prezydent Torunia zaprasza mieszkańców i gości miasta do udziału w obchodach Narodowego Święta Niepodległości 11 listopada oraz imprezach towarzyszących.
  • Od 10 listopada 2019 r. w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki czasu” w Toruniu można oglądać wystawę „Artuum Mobile: Świat Saskii Boddeke i Petera Greenawaya”.
  • Czwarta edycja Toruńskiego Tygodnia Tolerancji rozpocznie się 11 i potrwa do 17 listopada 2019 roku.
  • Niedziela 10 listopada 2019 r. upłynęła w Toruniu pod znakiem wydarzeń poprzedzających obchody Narodowego Święta Niepodległości.
  • Nasze miasto bohaterem jednego z odcinków podróżniczej serii "Miasta rytm", emitowanej w telewizji Canal+.
  • 7 listopada 2019 r. w Dworze Artusa odbyła się kolejna edycja Toruńskiego Forum Organizacji Pozarządowych. W dorocznym spotkaniu trzeciego sektora udział wziął prezydent Torunia Michał Zaleski.
  • W najbliższą niedzielę 10 listopada 2019 r. odbędzie się pierwszy w Toruniu przemarsz adoptowanych psiaków z ich opiekunami. Ma on na celu promocję świadomej i odpowiedzialnej adopcji zwierząt ze schroniska.
  • W okresie wydłużonego weekendu inaczej będzie inaczej funkcjonowała komunikacja miejska. 11 listopada 2019 r. od godz. 5:00 do 23:00 będzie można za darmo jeździć miejskimi autobusami i tramwajami. Tego dnia kasy biletowe MZK będą nieczynne.
  • W sobotę 9 listopada 2019 r. został rozegrany trzeci bieg w ramach Toruńskich Biegów Wolności 2019/2020. W wydarzeniu wzieło udział blisko 400 osób z całej Polski. Organizatorem imprezy jest Stowarzyszenie Run To Run.