Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Winda budowana przy podporze mostu
    Inwestycje
    Windy i klatki schodowe to nowy element wykonywany w ramach rozbudowy mostu drogowego im. marszałka J. Piłsudskiego.
  • Na zdjęciu: prezydent Michał Zaleski, starosta powiatowy Marek Olszewski i poseł Jan Krzysztof Ardanowski podczas spotkania ws. szynobusu
    Miasto
    Szynobus kursujący na trasie linii kolejowej nr 27 na odcinku od Torunia Wschodniego do Czernikowa – to plan, by ułatwić dojazd do pracy i szkoły mieszkańcom gmin położonych na wschód od miasta.
  • Na zdjęciu: łyżwiarka Ekaterina Kurakova  w błękitnej sukience występuję podczas mistrzostw Europy
    Miasto, Sport
    Zawodniczka toruńskiego klubu MKS Axel Ekaterina Kurakova zajęła 5. miejsce w mistrzostwach Europy w łyżwiarstwie figurowym. Jest to najlepszy wynik w historii występów polskich solistek podczas tej imprezy (204,73 pkt).
  • Na zdjęciu: wizualizacja nowej inwestycji - hala
    Biznes, Miasto
    Branżowy serwis PropertyNews.pl w jednym z najnowszych artykułów informuje o inwestycji White Star Logistics w Toruniu. Informacja pojawiła się również w oficjalnym serwisie internetowym inwestora.
  • Kultura, Miasto
    Orkiestra Wojskowa w Toruniu zaprasza na okolicznościowy koncert karnawałowy. Darmowe wejściówki można odbierać w siedzibie Orkiestry.
  • Na zdjęciu: biegacze na mecie
    Miasto, Sport
    Jedenasta edycja toruńskiej dyszki i towarzyszącej piątki, wzorem edycji przed pandemią, odbędzie się na wiosnę – 15 maja 2022 roku.
  • Od maja 2021 r. można zaszczepić się bez wcześniejszej rejestracji w wybranych punktach w Toruniu. Sprawdź, gdzie możesz otrzymać dawkę szczepionki (także trzecią przypominającą oraz dla dzieci w wieku 5-11 lat) od ręki w tym tygodniu!
  • W Toruniu w ciągu ostatniego tygodnia (10-16 stycznia 2022 r.) potwierdzono 525 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Siedemnaście osób zmarło w naszym mieście, w tym 2 wyłącznie w wyniku COVID-19, bez chorób współistniejących.
  • Koncert "Wieczór polski Kilar/ Dębski/ Lorenc/ Wesołowski", połączony z wręczeniem medali 100-lecia, uświetnił 16 stycznia 2022 r. rozpoczynające się w Toruniu obchody 102. rocznicy powrotu miasta do wolnej Polski.
  • Scenki z życia hallerczyków, pokazy wyszkolenia ułańskiego i musztry konnej czyli Halleriada 2022 zainaugurowała 16 stycznia 2022 r. obchody 102. rocznicy powrotu Torunia do wolnej Polski.
  • Od nocy w niedzielę i przez cały poniedziałek 17 stycznia 2022 r. w Toruniu spodziewany jest silny wiatr! - ostrzega Toruńskie Centrum Zarządzania Kryzysowego.
  • Piątkowe "Ferie na start" przyciągnęły na sezonowe lodowisko na Skarpie spore grono spragnionych wrażeń najmłodszych torunian. Było warto!
  • Uroczystym spotkaniem i pamiątkowymi medalami miasto Toruń nagrodziło firmy i osoby zaangażowane w rozwój i wsparcie toruńskiego sportu.
  • Kolejna inwestycja przy ul. Świdnickiej na Abisynii. Na kupionym od miasta gruncie swoją nową siedzibę buduje firma M.G.B Firma pokazała już wizualizacje budynków, jakie powstają w strefie gospodarczej „Toruń-Wchód”. W procesie inwestycyjnym z przedsiębiorstwem współpracuje Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu.