Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Wylewanie asfaltu na moście Piłsudskiego
    Drogi, Inwestycje, Miasto
    Przed nami betonowanie i asfaltowanie na moście. Prace rozpoczną się nocą 9 kwietnia 2020 r. Na moście będzie obowiązywał ruch wahadłowy.
  • Na zdjęciu PIUM w centrum handlowym
    Miasto
    Mimo zamknięcia galerii handlowych, mieszkańcy Torunia mogą załatwić sprawy w Punktach Informacyjnych Urzędu Miasta w centrach Plaza i Copernicus. Na wizytę trzeba się jednak umówić.
  • Na zdjęciu budynek Urzędu Miasta Torunia oraz znak Śródmiejskiej Strefy Parkowania
    Drogi, Miasto
    Obowiązek wpisania numeru rejestracyjnego, zwolnienia z opłat w dni wolne od pracy, reklamacje wezwań do zapłaty - 15 kwietnia 2021 r. Rada Miasta Torunia zagłosuje nad zmianami w uchwale dot. stref płatnego parkowania.
  • Na zdjęciu: jeden z parkletów na starówce
    Eko, Miasto
    Na torunian spacerujących po ulicach starówki czeka dziewięć parkletów w ośmiu lokalizacjach. To idealne miejsce do wypoczynku w otoczeniu kwitnącej na wiosnę zieleni.
  • Na zdjęciu: grafika z danymi epidemicznymi
    Koronawirus
    W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 124 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV2. W naszym mieście przebadano 542 osoby. 3 mieszkańców miasta zmarło przez choroby współistniejące z zakażeniem.
  • Widok z lotu ptaka na toruński ratusz i starówkę, fot. Sławomir Kowalski
    Inwestycje, Kultura, Miasto
    31 dotacji na łączną kwotę 940 tys. zł przewidzianych jest w projekcie uchwały o dotacjach konserwatorskich, którą rozpatrzy na najbliższej sesji Rada Miasta Torunia.
  • Podczas najbliższej sesji Rady Miasta Torunia radni zagłosują nad uchwałą, która wprowadzi zmiany w budżecie obywatelskim.
  • Największy polski serwis zajmujący się komercyjnymi nieruchomościami opisuje potencjał inwestycyjny Torunia. Dziennikarze portalu Propertynews.pl prezentują ofertę terenów inwestycyjnych miasta i wskazują świetnie zlokalizowane działki pod produkcję czy centra logistyczne. W rozmowie z dziennikarzami Propertynews.pl Łukasz Szarszewski, dyrektor...
  • Do 30 kwietnia 2021 r. można nadsyłać oferty w II turze konkursu na wykonanie zadań miasta w zakresie wspierania rozwoju kultury i ochrony jej dóbr oraz podtrzymywania tradycji narodowej w 2021 r.
  • 28 projektów z zakresu kultury i ochrony dóbr narodowych uzyskało wsparcie miasta w I turze otwartego konkursu ofert w 2021 r. Wyniki zostały ogłoszone 8 kwietnia 2021 r.
  • Miasto intensywnie przygotowuje się do zwiększenia potencjału szczepień powszechnych. Znane są już miejsca Punktów Szczepień Masowych w Toruniu.
  • W sobotę 10 kwietnia na Barbarce można będzie dostać sadzonki drzew w ramach akcji "Posadź drzewo dla przyszłych pokoleń 2021".
  • 15 kwietnia 2021 roku podczas sesji Rady Miasta radni zagłosują nad uchwałą w sprawie szczególnych warunkach udzielania świadczeń pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym uczniom z toruńskich szkół. Uchwała określa także formy i zakres tych świadczeń oraz trybu postępowania w tych sprawach.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 196 nowych zakażeń koronawirusem SARS CoV-2. 10 osób zmarło: przyczyną śmierci dwóch z nich był COVID-19, pozostali zmarli ze względu na choroby współistniejące z zakażeniem. W czwartek poinformowano o rekordowej liczbie ofiar śmiertelnych pandemii, Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia, że to efekt spóźnionego...