www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Prezydent Miasta Torunia co roku przyznaje stypendia i nagrody dla zdolnych uczniów. W 2019 roku obowiązują nowe zasady przyznawania tych świadczeń.
  • Kultura, Miasto
    Mieszkańcy Stawek spotkali się w niedzielę 19 maja 2019 r. na rodzinnym festynie parafialno-osiedlowym.
  • Miasto
    13 maja 2019 roku rusza nabór do klas I liceów, techników i szkół branżowych I stopnia. Na rok szkolny 2019/2020 przygotowano w sumie ponad 5100 miejsc dla absolwentów gimnazjów i szkół podstawowych.
  • Miasto
    W sobotę 18 maja 2019 r. w Centrum Kształcenia ustawicznego w Toruniu odbył się V Kongres Nauczycieli Wychowania Przedszkolnego. Temat tegorocznego Kongresu „Sprawdzone metody wychowania i edukacji małego dziecka”.Inicjatorem przedsięwzięcia było działające od 2002 r. w Toruniu, Stowarzyszenie Edukacji Przedszkolnej „Inicjatywa i Twórczość”,...
  • Drogi
    Miejski Zarząd Dróg informuje o utrudnieniach drogowych w Toruniu na przełomie maja i czerwca 2019 r. związanych z planowanymi pracami wodociągowo-kanalizacyjnymi.
  • Miasto
    Każdy pełnoletni mieszkaniec Torunia, pomimo braku zameldowania w mieście może złożyć wniosek o wpisanie do rejestru wyborców.
  • Kolejna produkcja, tym razem związana z grupą Republika i Toruniem, odnosi sukces na rynku filmowym.
  • Od dwudziestu lat świetlica „Antoninek” wspiera w potrzebie i organizuje czas dzieciom z toruńskich Wrzosów. W niedzielę 19 maja 2019 r. świętowała swój jubileusz.
  • Informacje dla wyborców, członków komisji oraz komitetów wyborczych.
  • Tradycje sportowe i atuty Torunia jako Europejskiego Miasta Sportu 2019 zostały zaprezentowane podczas pierwszej rundy Indywidualnych Mistrzostw Świata na żużlu. Turniej odbył się 18 maja 2019 roku na PGE Narodowym w Warszawie.
  • Ponad 200 młodych rowerzystów rywalizowało w niedzielę 19 maja 2019 roku na Motoarenie w wyścigach rowerowych zorganizowanych w ramach obchodów 10-lecia powstania najlepszego stadionu żużlowego na świecie.
  • Elana Toruń przegrała w niedzielę 19 maja 2019 r. z Olimpią Elbląg 1:2 i straciła szanse na awans do I ligi. A były one spore, zważywszy że GKS Bełchatów zakończył swoje spotkanie remisem.
  • Budynek przy ul. Słowackiego 114 zostanie poddany przebudowie i modernizacji, by swoją siedzibę miał tam Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie.
  • Życie codzienne w Toruniu w latach 1914-1920, u progu odzyskania niepodległości, jest tematem prelekcji, na którą zaprasza 22 maja 2019 r. Książnica Kopernikańska przy ul. Słowackiego 8.