www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Wiele organizacji, firm a także osób prywatnych wspomaga miasto, Szpital Miejski w Toruniu oraz inne miejskie instytucje w walce z epidemią koronawirusa.
  • Miasto
    Rozszerza się lista placówek medycznych w województwie kujawsko-pomorskim, w których konieczne stało się zamknięcie lub ograniczenie działalności oddziałów i poradni przyszpitalnych z powodu koronawirusa.
  • Miasto
    Koronawirusa SARS-CoV-19 potwierdzono u 68 osób z terenu Torunia i powiatu toruńskiej. W kwarantannie domowej przebywa prawie 700 osób, a w miejscach kwarantanny zbiorowej 25 osób. W związku z przypadkami zarażenia u pacjentów i personelu Specjalistycznego Szpitala Miejskiego trzy oddziały placówki pozostają wyłączone.
  • Miasto
    Maseczki ochronne z Toruńskim Zakładów Materiałów Opatrunkowych trafią do Torunia.
  • Drogi, MZK
    Służby komunalne rozpoczynają od czwartku dezynfekcję przystanków i wiat na terenie Torunia.
  • Biznes, Miasto
    Nawet 670 tys. polskich firm skorzysta z Tarczy Finansowej - nowego programu skierowanego do przedsiębiorstw, które ucierpiały wskutek pandemii koronawirusa. Do mikrofirm, MŚP i dużych przedsiębiorstw trafi prawie 100 mld złotych – z czego nawet 60 mld zł jako środki bezzwrotne. Za realizację programu, który jest częścią rządowej Tarczy...
  • Tym razem w ramach akcji „Zostań w domu, ćwicz z nami” zestaw ćwiczeń przygotowała Energa KTS Toruń.
  • W ramach akcji #wolnezasoby Fabryka Cukiernicza "Kopernik" wspiera personel oraz pacjentów toruńskich szpitali i Domu Pomocy Społecznej podczas epidemii.
  • Rządowa Tarcza Antykryzysowa została uzupełniona o kolejne rozwiązania wspierające przedsiębiorców walczących ze skutkami wstrzymania lub ograniczenia działalności gospodarczej.
  • Przed izbą przyjęć Specjalistycznego Szpitala Miejskiego rozpoczęto rozstawianie namiotów. To w nich będzie się odbywała wstępna selekcja, umożliwiająca oddzielenie pacjentów z podejrzeniem zarażenia koronawirusem od pozostałych.
  • To kolejne działanie mające na celu ograniczenie negatywnych skutków pandemii na gospodarkę. Jest kierowane do małych i średnich przedsiębiorców. Środki przeznaczone na ten cel to 400 milionów złotych. Nabór wniosków ruszy z końcem kwietnia. Jak zapowiadają twórcy nowego funduszu pożyczkowego: Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oraz...
  • Ministerstwo Rozwoju przedstawiło dziś (7 kwietnia) nowe propozycje rozwiązań dedykowanych przedsiębiorcom.
  • Ulica Bażyńskich na odcinku od Batorego do ul. Wojska Polskiego, na wysokości Szpitala Miejskiego, została zamknięta dla ruchu.
  • Fundacja na Rzecz Hematologii i Medycyny Regeneracyjnej prowadzi zbiórkę pieniędzy na zakup maseczek, przyłbic, kombinezonów i środków dezynfekcyjnych dla Oddziału Hematologii w Specjalistycznym Szpitalu Miejskim.