Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Wystawa w Książnicy Kopernikańskiej
    Kultura, Miasto
    Zdjęcia znanych przedstawicieli miasta i regionu z ich ukochanymi książkami z dzieciństwa pokazane zostały na wystawie „Z klasyką do współczesności”. Wernisaż odbył się 16 września 2021 r. w głównym budynku Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego.
  • Na zdjęciu widać Ratusz Staromiejski
    Eko, Miasto
    Z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu zapraszamy do udziału w grze miejskiej Per Pedes – odbędzie się na terenie zespołu staromiejskiego w środę 22 września 2021 r.
  • Plakat zapowiadający wydarzenie Europejski Dzień bez Samochodu 2021
    Eko, Miasto
    Jak co roku miasto włącza się w obchody Europejskiego Tygodnia Zrównoważonego Transportu. Główne imprezy i wydarzenia zaplanowano na środę 22 września 2021 r., kiedy przypada Europejski Dzień Bez Samochodu.
  • Na zdjęciu: oznakowanie pozioe informujące o ścieżce rowerowej
    Miasto
    Miasto Toruń podpisało z Europejską Federacją Cyklistów umowę partnerską na wdrożenie w Toruniu programu pilotażowego SCAP – Cargobikes (Safer Cycling Advocate Program – Cargobikes). Oznacza to, że rowery typu cargo pojawią się wkrótce na ulicach miasta.
  • Na zdjęciu: prezydent Michał Zaleski i Katarzyna Błądek-Mikołajczyk, dyrektor Wydziału Obsługi Mieszkańców podczas konferencji prasowej
    Miasto
    Moje Auto SMS to nazwa systemu, który ułatwia procedurę załatania spraw związanych z pojazdami w Wydziale Obsługi Mieszkańców Urzędu Miasta Torunia.
  • plakat RMK
    Eko, Miasto
    W sobotę 18 września 2021 r. Stowarzyszenie Rowerowy Toruń organizuje Rowerową Masę Krytyczną z okazji Europejskiego Dnia bez Samochodu i Europejskiego Tygodnia Zrównoważonego Transportu. Start na Rynku Nowomiejskim o godzinie 16.00.
  • Władze miasta rozważą wdrożenie w Toruniu nowoczesnego systemu monitoringu stref płatnego parkowania zwanego CityScanner. W maju przeprowadzono pilotażowe kontrole specjalnym pojazdem. Na spotkaniu z przedstawicielami firmy MCX Pro 16 września 2021 r. podsumowano pilotaż.
  • 70 lat temu powstał toruński oddział Polskiego Związku Niewidomych. Jubileusz połączony z obchodami Dnia Białej Laski odbył się 10 września 2021 r.
  • Wybitni lekarze z kraju i zagranicy przyjechali do Torunia na jubileuszowy, 70. Kongres Towarzystwa Chirurgów Polskich. Specjaliści obradować będą 15-18 września 2021 r. w CKK Jordanki.
  • Zespół Kameralny Multicamerata z Torunia świętuje 30-lecie działalności artystycznej. Z tej okazji w środę, 15 września 2021 r. w Ratuszu Staromiejskim odbył się okolicznościowy koncert.
  • Toruń będzie gospodarzem III Turnieju o Mistrzostwo Polski w Rugby na Wózkach. Spotkania zostaną rozegrane w dniach 16-18 września 2021 r.
  • Konkurs na promocję sportu i aktywności fizycznej wśród mieszkańców Torunia poprzez kluby sportowe został rozstrzygnięty.
  • Zwiedzanie wystaw, pokazy, warsztaty wykłady złożą się na kolejną edycję Toruńskiej Nocy Naukowców. Odbędzie się ona 24 września 2021 r. w Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy.
  • Zawodnicy toruńskiego Klubu Karate Tradycyjnego Kumade przywieźli 18 medali z Mistrzostw Polski.