www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Kultura, Miasto, Sport
    Od 27 stycznia do 9 lutego 2020 r. przypadają ferie zimowe w województwie kujawsko-pomorskim. Na dzieci, spędzające ten czas w Toruniu, czeka wiele atrakcji sportowych, kulturalnych oraz edukacyjnych.
  • Miasto
    26 stycznia 2020 r. w CKK Jordanki zainaugurowano obchody 115-lecia Związku Nauczycielstwa Polskiego i 100-lecia powstania struktur ZNP w Toruniu.
  • Drogi, Inwestycje
    W związku z budową kanalizacji od 27 stycznia br. zostanie wprowadzone ograniczenie ruchu na ul. Szosa Chełmińska.
  • Kultura, Miasto
    Przeszło 200 osób z niepełnosprawnością bawiło się 25 stycznia 2020 r. w Dworze Artusa na IV Balu Fundacji Światło.
  • Miasto
    W Ratuszu Staromiejskim w Toruniu 24 stycznia 2020 r. odbyła się uroczystość wręczenia Medali za Długoletnie Pożycie Małżeńskie.
  • Miasto
    Ruszył nabór wniosków do udziału w programie pn. „Mieszkania na wynajem dla osób starszych i niepełnosprawnych”. Dokumenty można składać od 24 stycznia do 14 lutego 2020 r. w Biurze Mieszkalnictwa przy ul. Legionów 220.
  • 24 stycznia 2020 r. w Młodzieżowym Domu Kultury odbył się wykład „Prezydenci Stulecia Torunia”. O włodarzach naszego miasta z ostatnich stu lat opowiadał toruński historyk prof. Krzysztof Mikulski.
  • Toruńska artystka Iwona Chmielewska po raz kolejny z prestiżową nominacją do Nagrody im. Hansa Christiana Andersena.
  • Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu uruchomił dostępną dla klientów indywidualnych, samoobsługową stację paliw. Z okazji otwarcia na klientów czekają niespodzianki - atrakcyjne ceny paliwa, upominki, a na najszybszych - karty podarunkowe na kolejne tankowanie..
  • Budynek biurowy wraz z halą magazynową i warsztatem firmy Rollstick powstanie w Strefie Inwestycyjno-Logistycznej „Toruń-Wschód”. To inwestor, który kupił pierwszą działkę przeznaczoną dla małych i średnich przedsiębiorstw w rejonie ulicy Przelot w sąsiedztwie węzła autostradowego.
  • Wykład o Chinach, taniec ognia i ciasteczka z wróżbą - tak w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu 25 stycznia 2020 r. powitaliśmy Chiński Nowy Rok - Rok Szczura.
  • Inwestycyjna ofensywa w Toruniu trwa. 900 m kw. powierzchni magazynowej i 800 m kw. nowoczesnej powierzchni biurowej - tak będzie wyglądała nowa siedziba firmy Gastroparts Spółka Jawna, która powstanie na toruńskim lewobrzeżu.
  • Na konferencji prasowej 21 stycznia 2020 r. przedstawiono ofertę miejską przygotowaną na okres ferii zimowych. Na dzieci, które zostaną na ten czas w Toruniu, czeka wiele atrakcji kulturalnych, edukacyjnych oraz sportowych.
  • Nowa aplikacja, dzięki której mieszkańcy mogą zgłaszać problemy i usterki pojawiające się w przestrzeni miejskiej - "Dbam o miasto" ruszyła 14 stycznia 2020 r.