www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Kultura
    W Centrum Sztuki Współczesnej 3 lipca 2020 r. odbyła się uroczystość wręczenia stypendiów kulturalnych Miasta Torunia na II półrocze 2020 r.
  • Miasto
    Zasłanianie nosa i ust znacznie obniża ryzyko zakażenia się chorobami przenoszonymi drogą kropelkową. Dlatego nośmy maseczki!
  • Inwestycje
    W poniedziałek 6 lipca 2020 r. nastąpi czasowe wstrzymanie dostawy wody z miejskiego wodociągu do budynków przy ul. Włocławskiej. Trwa podłączanie kolejnych ulic w Toruniu do nowo wybudowanego wodociągu.
  • Miasto, Sport
    Najnowocześniejszy żużlowy obiekt świata - toruńska Motoarena - będzie gospodarzem inauguracji, a nieco później również wielkiego finału zmagań o tytuł Indywidualnego Mistrza Europy. Cykl TAURON Speedway Euro Championship zagości w Toruniu 4 oraz 29 lipca 2020 r. Bilety na oba wydarzenia są jeszcze w sprzedaży i można nabyć je wyłącznie przez...
  • Biznes, Miasto
    Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna i Centrum Wsparcia Biznesu zapraszają przedsiębiorców z Torunia na bezpłatny webinar „Wsparcie dla firm”. Wydarzenie odbędzie 9 lipca 2020 r. o godz. 11:00.
  • Miasto
    W piątek 26 czerwca na platformie TVP Stream ruszył nowy kanał internetowy TVP Kultura 2. W ten weekend na platformie wyemitowane zostaną programy „Zakochaj się w Polsce” oraz „Pomniki Historii” poświęcone Toruniowi i regionowi.
  • Jeśli chcesz pobrać zaświadczenie o prawie do głosowania lub złożyć wniosek o dopisanie się do spisu bądź rejestru wyborców, możesz to zrobić dodatkowo także w sobotę w Wydziale Spraw Administracyjnych przy ul. Batorego 38/40.
  • W ramach cyklu „Starówka Mistrzów” Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu zaprasza do świata kolorowych kompozycji owocowo-warzywnych podanych w łupinie kokosa. Coco Bowl to inspirujące miejsce, od nowa definiujące pomysł na prowadzenie restauracji.
  • Prace na pływalni przy ul. Bażyńskich idą zgodnie z planem, zatem już na początku grudnia 2020 r. zostanie ona otwarta.
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu został pełnoprawnym członkiem konsorcjum Young Universities for the Future of Europe (YUFE). To ogromne wyróżnienie dla toruńskiego uniwersytetu oraz miasta Torunia.
  • Przez Przysiek, Rozgarty i Łążyn wiedzie trasa rajdu rowerowego organizowanego 12 lipca przez Oddział Miejski PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu i Klub Turystyki Kolarskiej "PRZYGODA".
  • Toruń znalazł się wśród 23 miast i gmin w województwie kujawsko-pomorskim, które otrzymały dofinansowanie z programu Kujawsko-Pomorska Mała Infrastruktura Sportowa Edycja 2020.
  • Popisy cyrkowe i fireshow, niezwykłe instrumenty, teatr lalek, pantomima – tak różnorodne będą propozycje 6. Festiwalu Teatrów Ulicznych. Między 4 lipca a 9 sierpnia mali i duzi widzowie zobaczą 11 przedstawień.
  • 3 lipca br. nastąpi czasowe wstrzymanie dostawy wody z miejskiego wodociągu do budynków przy ul. Akacjowej.