Ruiny Zamku Krzyżackiego | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Plakat zachęcający studentów do zakupu biletu semestralnego
    Miasto, MZK
    Z początkiem października Toruń wypełni się studentami. Miejski Zakład Komunikacji ma dla nich bilet semestralny, który pozwoli na oszczędne i wygodne przemieszczanie się po mieście.
  • Grafika przedstawia plakat informujący o akcji Toruń za pół ceny 2022
    Miasto
    Przedsiębiorców prowadzących działalność w Toruniu lub okolicach zapraszamy do przystąpienia do tegorocznej edycji „Toruń za pół ceny”. Wydarzenie odbędzie się w dniach 21-23 października 2022 roku.
  • Na zdjęciu: mężczyzna w uprzeży alpinistycznej zaczyna wspinać się po drzewie, żeby wycinac jemiołę
    Eko, Miasto
    Wycinka jemioły to główne zadanie prac prowadzonych w koronach 120 drzew rosnących w centrum Torunia.
  • Na zdjęciu: zastępca prezydenta Adrian Mól z powołaniem do Rady Rozwoju Obszaru Gospodarczego
    Biznes, Miasto
    Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna powołała nowych członków do Rady Rozwoju Obszaru Gospodarczego. Akt powołania otrzymał m.in. Adrian Mól, zastępca Prezydenta Miasta Torunia.
  • Na zdjęciu: widok z drona na Rynek Staromiejski, w centrum Ratusz
    Miasto
    Określeniu cech wyróżniających Miejski Obszar Funkcjonalny Torunia służy ankieta, która jest skierowana do mieszkańców gmin położonych na tym obszarze.
  • Na zdjeciu: budynek Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy
    Miasto
    561 161 zł to kwota, jaką Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy pozyskało z Ministerstwa Edukacji i Nauki na realizację dwóch projektów w ramach programu „Społeczna odpowiedzialność nauki”.
  • Roboty bitumiczne i brukarskie, przebudowa sieci podziemnych, układanie podbudowy pod nowy układ drogowy, montaż szyn, wylewanie fundamentów pod słupy trakcyjne – takie prace prowadzone są między innymi obecnie na budowie nowej linii tramwajowej w Toruniu. Część robót jest już na ukończeniu.
  • Od 24 września do 3 października 2022 r. głosujemy na projekty do Budżetu obywatelskiego Torunia na 2023 rok. Wybieramy najlepsze spośród 134 projektów.
  • Toruński Zespół Szkół Technicznych obchodzi 100. rocznicę działalności! Uroczystość jubileuszowa odbyła się 22 września 2022 r. w Auli Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
  • Kacper Woryna otrzymał "dziką kartę" na żużlowe zawody Grand Prix Polski w Toruniu zaplanowane na 1 października 2022 r.
  • W niedzielę 25 września 2022 r. na Rynku Staromiejskim odbędzie się czwarta edycja nietypowego maratonu wioślarskiego ósemek Run&Row.
  • Miasto planuje rozbiórkę Garbatego Mostka i wybudowanie go od nowa w formie nawiązującej do lat przedwojennych.
  • Na ścianie zabytkowej kamienicy przy ulicy Ciasnej w Toruniu powstaje artystyczny mural. Nawiązuje on do popularnego w późnym średniowieczu motywu alegorycznego tańca śmierci, w obliczu której wszyscy, bez względu na swój status, jesteśmy równi.
  • Chcesz pracować na własny rachunek i samodzielnie ustalać swój czas pracy? Jeśli nosisz się z zamiarem założenia własnej firmy, te warsztaty są dla Ciebie.