www.torun.pl

Turystyka

Ruiny Zamku Krzyżackiego

Zamek Krzyżacki

Toruński zamek należał do najstarszych budowli tego typu wzniesionych przez Krzyżaków na prawym brzegu Wisły. Zaczęto budować go około połowy XIII wieku. Wykorzystano w tym celu umocnienia starszego, wcześniej zniszczonego grodu, co miało wpływ na nietypowy kształt toruńskiej warowni, przypominający podkowę.

Zamek, początkowo drewniany, później wznoszony z kamienia i cegły, był rozbudowywany aż do połowy XV wieku. Wraz z przedzamczem i znajdującymi się na nim budynkami gospodarczymi zajmował przestrzeń między Starym i Nowym Miastem Toruniem.

Leżąc w pobliżu polsko-krzyżackiej granicy, toruński zamek miał duże znaczenie strategiczne i związane z tym silne fortyfikacje. Za wysokim murem głównego zamku znajdował się kilkupiętrowy budynek z kaplicą, refektarzem i dormitorium, w którym mieszkali krzyżaccy rycerze. Podziemia tego gmachu wykorzystywane były jako magazyny żywności, niezbędnej w razie oblężenia. Pośrodku dziedzińca stała wysoka, wolnostojąca wieża wykorzystywana jako miejsce ostatniej obrony, ale także jako punkt obserwacyjny, z którego ogniem lub dymem można było dać sygnał o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Wodę dostarczała zamkowa studnia. W obawie przed jej zanieczyszczeniem zbudowano Gdanisko - umiejscowioną poza murami wysoką wieżę, która używana była jako toaleta i baszta broniąca zamkowych bram.

Widok na Gdanisko

Toruński zamek nigdy nie został zdobyty przez obcych najeźdźców. Zniszczyli go jednak najbliżsi sąsiedzi - mieszczanie Starego Miasta Torunia, którzy oblegli warownię w początku lutego 1454 roku. Atak był sygnałem do ogólnokrajowego powstania kierowanego przez Związek Pruski, organizację powołaną przez miasta i rycerstwo dla obrony ich praw przed nadużyciami i bezprawiem Krzyżaków. Torunianie zdobyli zamek i natychmiast przystąpili do jego planowej i niemal całkowitej rozbiórki. Na zamkowym dziedzińcu urządzono miejskie śmietnisko, które funkcjonowało tu przez kolejne wieki. Dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku odkryto w całości znajdujące się w tym miejscu ruiny.

Do dziś czytelny jest układ zamku dzięki zachowanym zewnętrznym murom. Przy wejściu na dziedziniec oraz w jego centrum przetrwały resztki wysadzonej w powietrze wieży. Fragment ruin położony wzdłuż Wisły kryje ślady po części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa - Gdanisko, które w XVI-XVIII wieku używane było jako składnica prochu strzelniczego. W sąsiedztwie stoi do dzisiaj krzyżacki młyn napędzany niegdyś wodami Strugi Toruńskiej. W murach zamkowych sąsiadujących z jej brzegiem chował się podobno najprawdziwszy latający smok, widziany w Toruniu latem 1746 roku. Najwyraźniej już wtedy ruiny zamku wydawały się być pełne tajemnic czekających na swych odkrywców.

Zamek Krzyżacki, światło i dźwięk

"Od północy do zamku właściwego przylegało przedzamcze. Miał się na nim znajdować budynek komtura wraz z jego kaplicą i zbrojownią. Oddzielna zbrojownia, pozostająca do dyspozycji całego konwentu, była na zamku właściwym. Prawdopodobnie na przedzamczu znajdowała się firmaria (infirmeria), czyli szpital dla chorych braci, a także łaźnia.

W 2. połowie XIV w. wzniesiono na przedzamczu tzw. "nowy gmach", w którym urządzono m.in. nowy refektarz. Poważną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze: piekarnia, browar, spichlerz, wozownia, stajnia, obora, kuźnia, warsztat płatnerski i kilka innych pomieszczeń lub budynków magazynowych. Nie potrafimy bliżej określić czasu ich powstania, ale wiele z nich musiało istnieć już w XIII w. Z przedzamczem stykały się budynki młyna zamkowego, położonego nad strugą Postolsko, nieco powyżej gdaniska. Dochody z tego młyna do 1262 r. czerpało miasto Toruń. Dopiero w tym roku miasto przekazało swoje prawa do niego Zakonowi. W latach 1422-1424 Krzyżacy wybudowali jeszcze jeden młyn, położony poniżej gdaniska. Od tego momentu stary młyn nazywany był "górnym", a nowy "dolnym".

Tereny położone na wschód od zamku pozostawały pod bezpośrednim zwierzchnictwem Zakonu jako tzw. wola zamkowa. Na niej znajdowały się obory dla bydła i świń, magazyny drewna. Mieszkali tu także pachołkowie i ludność służebna Zakonu.

Z budową zamku historycy wiążą powstanie komturstwa toruńskiego. Według najnowszych badań komturstwo to obejmowało swoim zasięgiem pierwotnie także tereny, z których później utworzono komturstwo bierzgłowskie (1263 r.) i kowa1ewskie (około 1275 r.) oraz zapewne też dobra elgiszewsko-golubskie (do 1254 r.). Obszar pierwotnego komturstwa toruńskiego ciągnął się zatem szerokim pasem wzdłuż środkowej i dolnej Drwęcy, a następnie Wisły aż po Czamowo. Później komturstwo toruńskie obejmowało Stare Miasto Toruń wraz ze wsią Mokre, Nowe Miasto Toruń, zamek w Starym Toruniu wraz z folwarkiem, młyn i folwark w Lubiczu oraz dwory w Mlewcu i w Jedwabnie”.

T. Jasiński, Toruń XIII-XIV wieku, w: Historia Torunia, t. 1,
pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Piękna pogoda, a do tego Szekspir na ulicach, porywające, pełne pasji Dni Tanga, YouTube na deskach Teatru im. Wilama Horzycy, historia toruńskiego sportu poznawana na rowerze - tych i wielu innych atrakcji nie można przeoczyć w ten weekend w Toruniu.
  • Miasto
    Toruńską starówkę w charakterystycznym stylu gry Minecraft przygotowali fani tej komputerowej zabawy, jednej z najpopularniejszych gier na świecie.
  • Miasto, Sport
    W sobotę 20 lipca 2019 r. na toruńskiej Motoarenie odbędą się kolejne, wyjątkowe zawody żużlowe - European 125cc Youth Track Racing Cup.
  • Miasto
    Prezydent Torunia Michał Zaleski docenił pracę trzydziestu sześciu urzędników. 18 lipca 2019 r. wręczył im awanse stanowiskowe.
  • Miasto
    19 lipca 2019 roku stypendyści Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia oficjalnie rozpoczęli obóz w Toruniu. Tysiąc osób spędzi w grodzie Kopernika 10 dni. Przygotowano dla nich szereg atrakcji.
  • Miasto, MZK
    Prace budowlane na Wałach gen. Sikorskiego nabierają tempa. Na budowę zwożone są płyty podtorowe. Ich układanie rozpocznie się w przyszłym tygodniu.
  • Ostatni dzień lipca będzie zarazem pierwszym dniem, kiedy torunianie będą mogli wsiąść na rowery miejskie. Na toruńskich ulicach pojawiły się już stacje, z których będzie można wypożyczać rowery. Od kilku tygodni działa strona www.torvelo.pl, gdzie można się zalogować i zapoznać z regulaminem wypożyczania jednośladów.
  • 19 lipca 2019 r. zostały wypłacone pierwsze świadczenia 500+ i 300+ dla osób, które złożyły wnioski 1 lipca 2019 roku.
  • 27 lipca 2019 roku, o godz. 9:00 odbędzie XVIII toruński Top-Cross Maraton. Jest to jeden z nielicznych maratonów, podczas którego nie ma limitu czasu a każdy uczestnik jest klasyfikowany według przebiegniętego dystansu.
  • Rozpoczęła się 16. edycja festiwalu Song of Songs. Koncerty odbywają się w dniach 19-20 lipca 2019 r. na scenie plenerowej przy CKK Jordanki.
  • Na węźle przesiadkowym w al. św. Jana Pawła II powstanie pierwszy w Toruniu „zielony przystanek”. Takie rozwiązanie nie tylko uprzyjemni oczekiwanie pasażerom i da im jeszcze większą ochronę przed słońcem, ale także wpłynie na zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska naturalnego.
  • Przy przebudowie okolic pl. Rapackiego budowlańcy trafiają na wiele ciekawych reliktów archeologicznych. Zdarza się, że odkrycia zaskakują nawet archeologów. Prace prowadzone są pod nadzorem archeologów z Muzeum Okręgowego w Toruniu. Obecnie prace  toczą się na Wałach gen. Sikorskiego oraz ul. Chopina.  Niemal od pierwszego dnia robót pod ziemią...
  • Rada Miasta Torunia na najbliższej sesji zajmie się regulaminem określającym wysokość oraz warunki przyznawania niektórych składników wynagrodzenia dla nauczycieli toruńskich placówek oświatowych.
  • W naborze uzupełniającym do szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych uczniowie mają do dyspozycji 885 miejsc, czyli o 118 miejsc więcej niż osób niezakwalifikowanych w I etapie rekrutacji.