www.torun.pl

Turystyka

Mury obronne

Mury obronne

Początek budowy murów miejskich w Toruniu sięga lat sześćdziesiątych XIII wieku. Bogacące się miasto handlowe i ważny ośrodek wojskowo-administracyjny państwa krzyżackiego został otoczony systemem ceglanych murów baszt, bram i fos, z których wiele można oglądać do dzisiaj.

Do średniowiecznego Starego Miasta Torunia prowadziło 8 bram: od strony Wisły - Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa, od wschodu, czyli od strony Nowego Miasta Torunia - Paulińska i Kotlarska, od zachodu Brama Starotoruńska (okolice dzisiejszego skrzyżowania ulic Pod Krzywą Wieżą i Kopernika), a od północy Chełmińska (na wysokości skrzyżowania ul. Chełmińskiej z Fosą Staromiejską).

W systemie murów obronnych starego Torunia na uwagę zasługuje też kilka baszt obronnych o oryginalnych nazwach: Koci Łeb, Gołębnik, Monstrancja, a także Krzywa Wieża - odchylona od pionu o 1,4 m.

Obwarowania Nowego Miasta Torunia były znacznie skromniejsze - od strony południowo-wschodniej wznosiły się mury i Brama św. Jakuba, a głównym wjazdem do miasta od wschodu była Brama św. Katarzyny (skrzyżowanie dzisiejszej ul. Św. Katarzyny i ul. Szumana).

Do dzisiaj spośród średniowiecznych, toruńskich bram zachowały się trzy: Klasztorna - której nazwa pochodzi od nieistniejącego klasztoru i kościoła p.w. Ducha Św., Brama Żeglarska - Toruń był przez wiele stuleci portem wiślanym - i Mostowa, upamiętniająca swą nazwą istnienie w tym miejscu XV-wiecznego, drewnianego mostu na Wiśle, spalonego w 1877 r. Natomiast bramy Paulińska, Kotlarska, Starotoruńska, Chełmińska, św. Katarzyny i św. Jakuba zostały wraz z przyległymi murami rozebrane w XIX w.

Drugi etap fortyfikowania rozpoczął się w 1629 r., kiedy podjęto budowę nowoczesnych, ziemnych fortyfikacji bastionowych poza ówczesnymi murami miasta. Dziś łącznie z umocnieniami średniowiecznymi tworzą one tzw. pierścień wewnętrzny fortyfikacji Torunia, którego pozostałości widać wśród zieleni miejskiej. Przez blisko trzy wieki umocnienia te stanowiły główną siłę obronną - były wielokrotnie bronione i zdobywane, przebudowywane i wzmacniane przez Polaków, Szwedów, Francuzów, Rosjan i Prusaków. Najbardziej ucierpiały podczas wojen napoleońskich, dlatego od 1818 r. do 1864 r. Prusacy - uznając strategiczne znaczenie twierdzy nadgranicznej - sukcesywnie je rekonstruowali i rozbudowywali. W tym okresie powstały m.in.: Fort św. Jakuba przy ul. gen. J. Sowińskiego (ok. 1830), Przyczółek Mostowy (na południe od dzisiejszego Dworca Głównego PKP – 1824-1840) oraz - w związku z powstaniem linii kolejowej do Warszawy - Fort Kolejowy (1863).

W kolejnych dziesięcioleciach liczne wynalazki militarne: proch bezdymny, kruszące materiały wybuchowe, stalowa lufa gwintowana i działa o wiele większym zasięgu i celności, wymusiły na projektantach stworzenie nowej koncepcji obronnej. Odstąpiono od budowy ciągłych obwałowań liniowych na rzecz samodzielnych fortów - obiektów oddalonych od siebie, rozrzuconych pierścieniem w promieniu 3 - 4 km od bronionego centrum. Szybko okazało się ceglane konstrukcje są nieodporne na nowe rodzaje amunicji, dlatego rozpoczęto ich wzmacnianie i zagęszczanie nowymi stanowiskami międzypolowymi.

Według tego modelu została zbudowana Twierdza Toruń, czyli zewnętrzny pierścień fortyfikacji - jeden z potężniejszych zespołów obiektów militarnych w Polsce i Europie. Decyzję o nowoczesnym ufortyfikowaniu Torunia Prusacy podjęli po wygranej wojnie z Francją, w obliczu pogarszających się stosunków z Rosją. Toruń miał doskonałe położenie strategiczno-operacyjne - leżał w pobliżu granicy z Rosją i był miejscem przeprawy kolejowo-drogowej przez wielką rzekę. Prace projektowe i przygotowawcze trwały pięć lat. Budowa rozpoczęła się w 1877 r. i była prowadzona etapami aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Najpierw zaprojektowano siedem fortów głównych, jeden fort pośredni i jedną wielką baterię. Jednak już po kilku latach, w związku z szybkim rozwojem artylerii obiekty te stały się przestarzałe i znacznie większe pieniądze niż budowa, pochłonęło ich wzmocnienie i modernizacja oraz dobudowanie kolejnych fortów pośrednich, przeznaczonych dla piechoty. W sumie do pierwszej wojny światowej w dzisiejszych granicach administracyjnych Torunia powstało ok. 200 obiektów fortecznych, z których do dzisiaj zachowało się prawie 150.

Wśród nich jest kilkanaście potężnych fortów, które otoczyły miasto pierścieniem długości około 22,5 km. Toruńska twierdza kosztowała cesarstwo niemieckie 60 mln marek i nigdy nie sprawdziła się w boju. Być może jednak dzięki jej odstraszającej sile Toruń ocalał z dwóch wielkich wojen XX w. bez większych strat

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Pięcioro absolwentów UMK odebrało klucze do mieszkań, przyznanych im w ramach programu „Mieszkanie dla absolwenta”. Wręczył je, wraz z umowami najmu, prezydent Michał Zaleski w dniu 22 listopada 2019 r.
  • Kultura, Miasto
    Święta Katarzyna wypiek rozpoczyna, a my startujemy z weekendem w Toruniu! Przed nami spotkania: muzyczne - 30. Blues Meeting, dramatyczne - Teatrów Jednego Aktora oraz projektantów i ilustratorów - GrafConf 2019.
  • Kultura, Miasto
    Bez wątpienia zakończony niedawno EnergaCamerimage Festival 2019 w Toruniu okazał się kulturalnym i promocyjnym sukcesem. Przez kilka dni za sprawą festiwalu, który po 20 latach nieobecności powrócił do naszego miasta, o Toruniu usłyszał cały świat.
  • Miasto
    W Ratuszu Staromiejskim w Toruniu 11 toruńskich par zostało odznaczonych Medalami za Długoletnie Pożycie Małżeńskie. Uroczystość odbyła się 22 listopada 2019 r. w zabytkowej Sali Mieszczańskiej.
  • Miasto
    22 listopada 2019 r. na Wydziale Prawa i Administracji UMK odbyła się konferencja “Prawo humanitarne w 100. lecie Polskiego Czerwonego Krzyża”. Była ona okazją do wspomnień, podsumowań działalności regionalnych oddziałów oraz refleksji na temat międzynarodowego prawa humanitarnego. Konferencję zainaugurował prof. Zacharzewski, który opowiedział o...
  • Inwestycje, Miasto
    Trwają nasadzenia krzewów w pasach drogowych. W dniu 22 listopada 2019 r. prace objęły ul. Owsianą. Na powierzchni 1073 m kw. zasadzono tam krzewy gat. tawuła japońska.
  • Koncerty muzyczne, projekcje filmowe, wydarzenia poetyckie oraz artystyczne. 11-15 grudnia 2019 r. po raz szósty w Toruniu organizowane są Dni Grzegorza Ciechowskiego.
  • Na Rynku Staromiejskim trwa montowanie dekoracji świątecznych. Jak co roku zespół staromiejski w okresie bożonarodzeniowym rozbłyśnie piękną iluminacją.
  • Poprawa bezpieczeństwa to główny cel prac drogowych, realizowanych obecnie na placu Pokoju Toruńskiego. Chodzi o ograniczenie prędkości samochodów i zmniejszenie liczby miejsc grożących kolizją.
  • Toruń jest gospodarzem Mistrzostw Polski w Łyżwiarstwie Synchronicznym, które odbędą się 30 listopada 2019 r.
  • Podczas 12. sesji Rady Miasta przyjęto dwa programy z zakresu zdrowia i polityki społecznej. Dotyczą one rozwiązywania problemów alkoholowych i narkomanii oraz działań na rzecz osób z niepełnosprawnością.
  • Pracownicy socjalni obchodzą swoje święto. Z tej okazji 20 listopada 2019 r. odbyło się uroczyste spotkanie w Ratuszu Staromiejskim.
  • Gala finałowa konkursu „Liderzy Innowacji Pomorza i Kujaw 2019” odbyła się 20 listopada 2019 r. w toruńskim hotelu Bulwar.
  • Sesje referatowe, warsztaty historyczne dla młodzieży i pokaz filmu „Szpęgawsk 1939” to główne punkty konferencji naukowej "Rozstrzelana niepodległość. Ofiary zbrodni pomorskiej 1939 roku", która odbywa się w piątek 22 listopada 2019 r. w Dworze Artusa.