Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu: grafika z danymi epidemicznymi
    Koronawirus
    Od soboty 10 kwietnia w Toruniu wykryto 122 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2, przy 434 wykonanych testach Ministerstwo Zdrowia nie poinformowało o kolejnych ofiarach śmiertelnych pandemii w naszym mieście.
  • Koronawirus
    W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 81 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. 3 osoby zmarły przez COVID-19.
  • Wylewanie asfaltu na moście Piłsudskiego
    Drogi, Inwestycje, Miasto
    Przed nami betonowanie i asfaltowanie na moście. Prace rozpoczną się nocą 9 kwietnia 2020 r. Na moście będzie obowiązywał ruch wahadłowy.
  • Na zdjęciu PIUM w centrum handlowym
    Miasto
    Mimo zamknięcia galerii handlowych, mieszkańcy Torunia mogą załatwić sprawy w Punktach Informacyjnych Urzędu Miasta w centrach Plaza i Copernicus. Na wizytę trzeba się jednak umówić.
  • Na zdjęciu budynek Urzędu Miasta Torunia oraz znak Śródmiejskiej Strefy Parkowania
    Drogi, Miasto
    Obowiązek wpisania numeru rejestracyjnego, zwolnienia z opłat w dni wolne od pracy, reklamacje wezwań do zapłaty - 15 kwietnia 2021 r. Rada Miasta Torunia zagłosuje nad zmianami w uchwale dot. stref płatnego parkowania.
  • Na zdjęciu: jeden z parkletów na starówce
    Eko, Miasto
    Na torunian spacerujących po ulicach starówki czeka dziewięć parkletów w ośmiu lokalizacjach. To idealne miejsce do wypoczynku w otoczeniu kwitnącej na wiosnę zieleni.
  • W ciągu ostatniej doby w Toruniu wykryto 124 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV2. W naszym mieście przebadano 542 osoby. 3 mieszkańców miasta zmarło przez choroby współistniejące z zakażeniem.
  • 31 dotacji na łączną kwotę 940 tys. zł przewidzianych jest w projekcie uchwały o dotacjach konserwatorskich, którą rozpatrzy na najbliższej sesji Rada Miasta Torunia.
  • Podczas najbliższej sesji Rady Miasta Torunia radni zagłosują nad uchwałą, która wprowadzi zmiany w budżecie obywatelskim.
  • Największy polski serwis zajmujący się komercyjnymi nieruchomościami opisuje potencjał inwestycyjny Torunia. Dziennikarze portalu Propertynews.pl prezentują ofertę terenów inwestycyjnych miasta i wskazują świetnie zlokalizowane działki pod produkcję czy centra logistyczne. W rozmowie z dziennikarzami Propertynews.pl Łukasz Szarszewski, dyrektor...
  • Do 30 kwietnia 2021 r. można nadsyłać oferty w II turze konkursu na wykonanie zadań miasta w zakresie wspierania rozwoju kultury i ochrony jej dóbr oraz podtrzymywania tradycji narodowej w 2021 r.
  • 28 projektów z zakresu kultury i ochrony dóbr narodowych uzyskało wsparcie miasta w I turze otwartego konkursu ofert w 2021 r. Wyniki zostały ogłoszone 8 kwietnia 2021 r.
  • Miasto intensywnie przygotowuje się do zwiększenia potencjału szczepień powszechnych. Znane są już miejsca Punktów Szczepień Masowych w Toruniu.
  • W sobotę 10 kwietnia na Barbarce można będzie dostać sadzonki drzew w ramach akcji "Posadź drzewo dla przyszłych pokoleń 2021".