www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Kultura, Miasto
    Zwieńczeniem obchodów setnej rocznicy powrotu Torunia do wolnej Polski był koncert z udziałem Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej oraz takich gwiazd, jak Piotr Cugowski, Michał Szpak, Kasia Wilk. W Arenie Toruń w wyjątkowej aranżacji wybrzmiały największe polskie przeboje ostatniego stulecia.
  • Miasto
    W ramach obchodów stulecia powrotu Torunia do wolnej Polski 18 stycznia 2020 r. w CKK Jordanki odbył się Bal Stulecia.
  • Miasto
    Podczas Balu Stulecia w dniu 18 stycznia 2020 r. miało miejsce rozstrzygnięcie Plebiscytu na „Współczesnego Torunianina Stulecia”.
  • Kultura, Miasto
    Kto dowodził żołnierzami Dywizji Pomorskiej? Ile aktualnie mamy osiedli w Toruniu? - z tymi i wieloma innymi pytaniami musieli zmierzyć się uczestnicy Wielkiego Quizu o Toruniu, który odbył się 18 stycznia 2020 r.
  • Miasto
    18 stycznia 2020 r. obchodzimy 100. rocznicę powrotu naszego miasta do wolnej Polski. Aby upamiętnić tę ważną datę, w Toruniu odbył się szereg wydarzeń patriotycznych.
  • Miasto
    W sobotę, 18 stycznia odbędzie się BAL 100-lecia upamiętniający jubileusz 100. rocznicy powrotu Torunia do wolnej Polski. Organizatorem Balu jest prezydent Torunia – Michał Zaleski.
  • Od 27 stycznia do 9 lutego 2020 r. przypadają ferie zimowe w województwie kujawsko-pomorskim. Na dzieci, spędzające ten czas w Toruniu, czeka wiele atrakcji sportowych, kulturalnych oraz edukacyjnych.
  • Olbrzymie zainteresowanie budową dróg dojazdowych do przeprawy tymczasowej. W ogłoszonych przez drogowców dwóch przetargach złożono łącznie aż 13 ofert.
  • 18 stycznia 2020 r. odbyła się IV edycja Toruńskich Biegów Wolności 2019/20. Był to finał trwających od marca zeszłego roku zawodów.
  • Toruń świętuje setną rocznicę odzyskania niepodległości! W obchody wpisuje się wystawa „Toruń 100 lat Niepodległy! Z miłości ku ojczyźnie…”, której wernisaż miał miejsce 17 stycznia 2020 roku w Ratuszu Staromiejskim.
  • Toruń jest dla nas „zupełnie nowym odkryciem” – tak o wizycie w naszym mieście opowiedziały dziennikarki kilku izraelskich mediów podróżniczych.
  • Konferencja naukowa w ratuszu oraz złożenie kwiatów pod pomnikami bohaterów roku 1920 rozpoczęły 17 stycznia 2020 r. drugi dzień obchodów 100-lecia powrotu Torunia do wolnej Polski.
  • Halleriada, pokazy walk na szable, koncert muzyki ostatniego 100-lecia, wirtualny teatr historii “Niepodległa” - w ten weekend hucznie świętujemy 100. rocznicę powrotu Torunia do wolnej Polski.
  • Uroczysta sesja Rady Miasta Torunia w Ratuszu Staromiejskim zainaugurowała 16 stycznia 2020 r. obchody 100. rocznicy powrotu Torunia do wolnej Polski.