www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Świąteczny Konwój Radia ZET zawita ponownie do Torunia! Wiele atrakcji z tej okazji czeka nas w dniach 14-15 grudnia 2019 r.
  • Miasto, MZK
    Miasto za pośrednictwem Miejskiego Zakładu Komunikacji kupi pięć nowoczesnych, niskopodłogowych tramwajów. To kolejny krok w stronę ekologicznego i nowoczesnego transportu miejskiego. 13 grudnia 2019 r. zostaje uruchomiony przetarg na to zadanie.
  • Miasto
    W poniedziałek 16 grudnia 2019 r. upływa termin zgłaszania kandydatek i kandydatów w ogłoszonym przez miasto plebiscycie "Współczesny torunianin 100-lecia".
  • Kultura, Miasto
    Grzegorz Ciechowski Symfonicznie, Salon Poezji, dwie projekcje filmowe oraz Koncert Specjalny Pamięci Grzegorza Ciechowskiego - Tak! Tak! To już weekend w Toruniu z liderem Republiki w roli głównej!
  • Drogi, Inwestycje
    Służby drogowe przez cały czas analizują, jak usprawnić organizację ruchu w rejonie placu Rapackiego w związku z inwestycją w alei św. Jana Pawła II .
  • Kultura, Miasto
    Grzegorz Wilk, Kasia Moś, Igor Herbut, Janusz Radek i Ania Lasota wystąpili wraz z muzykami Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej na wyjątkowym koncercie zorganizowanym w ramach 6. Dni Grzegorza Ciechowskiego. Największe utwory lidera Republiki publiczność usłyszała w oryginalnych aranżacjach Krzysztofa Herdzina.
  • Nowe drogi, chodniki, ścieżki rowerowe, zintegrowany węzeł przesiadkowy, pas tramwajowo-autobusowy i łącznik torowy – tak w przyszłości będzie wyglądał plac Rapackiego i jego okolice. 12 grudnia 2019 r. rusza kolejny etap prac – przebudowa alei św. Jana Pawła II.
  • Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Sp. z o.o. będzie nadal odbierać odpady komunalne z posesji zamieszkałych w latach 2020-2021. W związku z nowelizacją ustawy mieszkańcy muszą liczyć się ze wzrostem opłat za wywóz i utylizacje śmieci.
  • PGE Toruń zakończyła projekt związany z budową nowej sieci zasilającej ponad 70 tys. mieszkańców miasta.
  • 29 listopada 2019 roku na Rynku Staromiejskim rozpocznie się tegoroczny jarmark. Dla odwiedzających przygotowano masę atrakcji.
  • 8 grudnia 2019 roku w CKK Jordanki wystąpił Robbie Williams z koncertem promującym nowy dwupłytowy album artysty pt. „Christmas Present”.
  • Na parterze Urzędu Miasta Torunia można od kilku dni podziwiać bożonarodzeniową szopkę osadzoną w realiach toruńskich.
  • Po 32 latach ze stanowiska prezesa Cereal Partners Poland Toruń-Pacific odchodzi Wojciech Sobieszak.
  • W rejonie placu Rapackiego i alei św. Jana Pawła II trwa sadzenie 80 dużych drzew.