www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Toruń w dniu pogrzebu śp. prezydenta Pawła Adamowicza, fot. Małgorzata Litwin
    Kultura, Miasto
    Torunianie łączyli się w sobotę 19 stycznia 2019 r. w żałobie z mieszkańcami Gdańska i całej Polski podczas ostatniej drogi śp. prezydenta Pawła Adamowicza.
  • Miasto
    Na fasadzie budynku Urzędu Miasta Torunia 18 stycznia 2019 r. został odsłonięty specjalny, okolicznościowy zegar stulecia z wizerunkiem gen. Józefa Hallera.
  • Kultura, Miasto
    Uroczysty przemarsz i apel, odsłonięcie zegara stulecia oraz kwiaty pod pomnikami bohaterów toruńskiej niepodległości uczciły 18 stycznia 2019 roku 99. rocznicę powrotu Torunia do wolnej Polski po latach zaboru pruskiego.
  • Unieważnienie przetargu
    Miasto
    W imieniu Prezydenta Miasta Torunia, zastępca prezydenta Andrzej Rakowicz podjął decyzję o unieważnieniu przetargu na prowadzenie miejskiego schroniska dla bezdomnych zwierząt przy ul. Przybyszewskiego 3.
  • Kultura, Miasto, Sport
    W związku z ogłoszoną żałobą narodową wiele wydarzeń podczas nadchodzącego weekendu w Toruniu zostało odwołanych lub przełożonych. Odbędą się tylko te, które nie naruszają powagi tych dni.
  • W Dworze Artusa zaplanowano transmisję z pogrzebu
    Miasto
    W sobotę 19 stycznia 2019 roku w Gdańsku odbędzie się pogrzeb zmarłego w poniedziałek Pawła Adamowicza. W uroczystościach weźmie udział delegacja z Torunia, na czele z prezydentem Michałem Zaleskim. Wszystkich, którzy chcieliby wspólnie obejrzeć relację z uroczystości informujemy o transmisji w Dworze Artusa.
  • We wszystkich klasach w szkołach prowadzonych przez Gminę Miasta Toruń zorganizowane zostaną lekcję dotyczące tzw. „mowy nienawiści” i jej wpływowi na kształtowanie postaw dzieci i młodzieży.
  • Lodowiska, baseny, orliki bezpłatnie lub w cenach ulgowych, a także kibicowanie podczas meczów toruńskich drużyn - to niektóre elementy oferty sportowej dla dzieci i młodzieży na ferie zimowe 2019.
  • Poniżej prezentujemy dane teleadresowe przychodni WOMP w Toruniu, w związku ze zmianami dot. Akademickiej Przychodni Lekarskiej.
  • W trakcie remontu mostu drogowego im. Józefa Piłsudskiego będziemy korzystać z przeprawy tymczasowej - jest decyzja w tej sprawie. Minister Energii podjął decyzję o nieodpłatnym udostępnieniu na rzecz Gminy Miasta Toruń konstrukcji składanego mostu drogowego typu DMS-65 o długości 1722 m wraz z kompletem 74 podpór oraz elementami i sprzętem...
  • Złożenie kwiatów na grobie dra Ottona Steinborna i pod pomnikiem Stefana Łaszewskiego zainaugurowało w piątek 18 stycznia 2019 roku obchody 99. rocznicy powrotu Torunia do Rzeczypospolitej. W programie dnia są jeszcze m.in. uroczystości pod pomnikiem gen. Hallera, na Rynku Staromiejskim i w Dworze Artusa.
  • 914 osób zapewniło naszemu miastu zwycięstwo w ogólnopolskiej rywalizacji - dzięki "Wielkiej Ściskawie" do Toruniu trafi sprzęt medyczny o wartości 50 tys. zł!
  • W czwartek 17 stycznia o godz. 18:00 ruszają zapisy na 8. edycję „RUN TORUŃ – Zwiedzaj ze Zdrowiem!”, która odbędzie się 28 kwietnia 2019 roku w Grodzie Kopernika. W tym roku ponownie biegacze będą mieć do wyboru aż dwa dystanse: 5km  (Bieg dla Każdego) i 10 km (Bieg Główny). Odbędą się także biegi dla dzieci. Impreza biegowa „Run Toruń” to event...
  • W związku z tragiczną śmiercią Prezydenta Miasta Gdańska Pawła Adamowicza do dnia Jego pogrzebu Toruń przybierze żałobną oprawę.