Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu: grafika z danymi epidemicznymi
    Koronawirus
    W ciągu ostatniej doby potwierdzono w Toruniu 51 nowych przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Zmarły kolejne 3 osoby, wszystkie cierpiały na choroby współistniejące.
  • Prace ziemne wzdłuż Szosy Bydgoskiej
    Drogi, Inwestycje
    Ruszyła budowa ścieżki rowerowej w ciągu ul. Szosy Bydgoskiej. Powstanie ona na odcinku od pętli tramwajowej do placu Skalskiego. Na jej realizację miasto pozyskało dofinansowanie ze środków zewnętrznych.
  • Na zdjęciu budynek Urzędu Miasta Torunia przy ul. Wały Generała Sikorskiego 8
    Koronawirus, Miasto
    Do 31 stycznia 2021 r. wydziały i biura Urzędu Miasta Torunia nadal pracować będą częściowo w trybie zdalnym. Na wizytę w działach obsługujących mieszkańców nadal trzeba się umawiać wcześniej.
  • Ulica Miedza w Toruniu zimą
    Drogi, Inwestycje
    Aż pięć firm jest zainteresowanych przebudową ul. Miedza na toruńskich Wrzosach. Złożone w przetargu oferty zostały skalkulowane od ponad 172 tysięcy złotych do prawie 220 tys. zł.
  • grafika do konkursu
    Kultura, Miasto
    W związku z przedłużającą się pandemią, a tym samym trudną sytuacją toruńskich artystów, rusza konkurs „Zimowe ARTefakty”. W ramach trzeciego działania pomocowego przygotowanego z inicjatywy Urzędu Miasta Torunia, twórcy mogą do 28 stycznia 2021 r. zgłaszać propozycje artystycznych aktywności internetowych, które tym razem pozostawią trwały ślad.
  • wystawa na Rynku Staromiejskim
    Kultura, Miasto
    Złożenie kwiatów na grobach zasłużonych Torunian oraz wystawa historycznych fotografii z okresu powrotu Torunia do Macierzy to pierwsze akcenty obchodów 101. rocznicy powrotu Torunia do Wolnej Polski, które miały miejsce 15 stycznia 2021 r.
  • Przypominamy, że 1 stycznia uległy zmianie wysokości opłat za przejazdy w miejskiej komunikacji zbiorowej w Toruniu. Uchwałę w tej sprawie radni podjęli 22 października 2020 r. Dotychczasowe bilety można wymienić za dopłatą do 29 stycznia 2021 r..
  • 15 stycznia 2021 roku po północy uruchomiona została możliwość składania wniosków o subwencje w ramach Tarczy Finansowej PFR 2.0 dla Mikrofirm i MŚP z 45 branż najbardziej poszkodowanych w wyniku drugiej fali pandemii.
  • O tym, czy przyjęta zostanie uchwała w sprawie przesunięcia terminu płatności rat podatku od nieruchomości, zadecyduje na najbliższej sesji Rada Miasta Torunia. Ma być to kolejna forma wsparcia dla przedsiębiorców, którzy utracili przychody na skutek epidemii koronawirusa.
  • 15 stycznia 2021 roku minutę po północy ruszyła internetowa rejestracja na szczepienia przeciwko COVID-19 dla osób, które ukończyły 80 lat oraz zapisy chętnych na szczepienia w wieku 18-69. Seniorzy w wieku 70-79 lat będą mogli zarejestrować się już 22 stycznia. Chętnych nie brakuje.
  • W związku z prognozowanymi opadami atmosferycznymi oraz spadkiem temperatur w najbliższy weekend Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania deklaruje przygotowanie do utrzymania dobrych warunków na toruńskich ulicach.
  • Od 18 stycznia 2021 roku uczniowie klas I-III szkoły podstawowej wrócą do systemu nauki stacjonarnej. Decyzją Ministra Edukacji i Nauki nauczanie zdalne będzie kontynuowane dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych.
  • Dawno niewidziana zima wróciła do nas i zgodnie z prognozami w najbliższych dniach pozostanie. Dla właścicieli nieruchomości wiąże się to z obowiązkiem usuwania śniegu, lodu, błota i innych zanieczyszczeń zalegających na chodnikach.
  • W związku z prognozowanymi na weekend niskimi temperaturami i opadami śniegu, przypominamy, że w Toruniu funkcjonuje kilka placówek, które oferują schronienie i ciepły posiłek osobom bezdomnym.