www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    14 października 2019 roku w Dworze Artusa zorganizowano miejskie obchody Dnia Edukacji Narodowej. Święto całej społeczności szkolnej było idealną okazją do wręczenia nagród Prezydenta Miasta Torunia dla nauczycieli.
  • Miasto
    16 i 17 października 2019 r. w Toruniu zostaną przeprowadzone miejskie ćwiczenia obronne pod kryptonimem „Kobra-19”. Wezmą w nich udział między innymi pracownicy Urzędu Miasta, miejskie służby, policja, straż pożarna i wojsko.
  • Miasto
    W wyborach parlamentarnych 13 października 2019 roku wzięło udział 66,62 procent torunian uprawnionych do głosowania.
  • Inwestycje, Miasto
    Zakończyły się prace w Centrum Innowacyjnej Edukacji, które powstało w dawnych Młynach Toruńskich. Nowy budynek został już przekazany w użyczenie Centrum Nowoczesności „Młyn Wiedzy”.
  • Miasto
    15 października 2019 roku podpisano umowę na budowę Klubu Ucznia, który ma funkcjonować przy I Liceum Ogólnokształcącym.
  • Miasto
    Przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe znów będą rywalizować w zbiórce makulatury. Placówki, które zbiorą najwięcej surowców wtórnych otrzymają nagrody finansowe o łącznej wartości 275 tys. zł. Nagrodzeni zostaną także uczniowie, którzy najaktywniej włączą się w zbiórkę.
  • Rozpoczęły się nowe nasadzenia w ramach projektu "Zielona Brama Gotyckiej Starówki". Nowym zagospodarowaniem objęte są skwery w rejonie Muzeum Etnograficznego i CKK Jordanki.
  • Okręgowa Izba Radców Prawnych w Toruniu organizuje w dniach 18-19 października 2019 r. akcję „Na torach prawa”, podczas której radcowie prawni i aplikanci radcowscy z Izby będą udzielać bezpłatnych porad prawnych.
  • 14 października 2019 r. o godz. 13.00 w Centrum Kultury Dwór Artusa odbędą się miejskie obchody Dnia Edukacji Narodowej, podczas których zostaną wręczone Nagrody Prezydenta Miasta Torunia najlepszym pedagogom.
  • Rada Miasta Torunia na sesji 10 października 2019 r. wypełniając wymogi ustawy o ustroju sądów powszechnych dokonała wyboru ławników sądowych na kadencję 2020 – 2023.
  • Do 2025 roku w Toruniu ma powstać siedziba Europejskiego Centrum Filmowego Camerimage. Będzie to wspólna inwestycja Skarbu Państwa i Gminy Miasta Toruń.
  • 13 października 2019 roku zastępca prezydenta Torunia Zbigniew Fiderewicz podpisał umowę na remont i przebudowę budynku przy ul. Mickiewicza 57. Dawny budynek mieszkalny po zakończeniu prac będzie służyć społeczności lokalnej.
  • 1 października 2019 roku oficjalnie zainaugurowany zostanie Międzynarodowy Festiwal i Konkurs Skrzypcowy im. Karola Lipińskiego. Przez dwa tygodnie torunianie mogą wziąć udział w kilkudziesięciu festiwalowych wydarzeniach i przyglądać się rywalizacji 22 młodych skrzypków z 13 krajów.
  • W środę 2 października 2019 r. na skrzyżowaniach ulic Kraszewskiego - Matejki, Kraszewskiego - Moniuszki nie będzie działała sygnalizacja świetlna.