Patron nagrody | www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu ekran komputera, na nim laska przewodniczącego Rady Miasta
    Koronawirus, Miasto
    W czwartek 17 czerwca 2021 roku o godz. 10:00 rozpocznie się 31. sesja Rady Miasta Torunia. Obrady odbędą się w trybie zdalnym i będą transmitowane w BIP-ie i serwisie YouTube.
  • Widok z lotu ptaka na starówkę i przebudowywany most Piłsudskiego w Toruniu
    Drogi, Inwestycje
    15/16 czerwca czekają nas kolejne nocne prace na moście drogowym im. marsz .J. Piłsudskiego w Toruniu.
  • plakat festiwalu
    Kultura, Miasto
    Do Maroko, Kolumbii i Gruzji będzie można się wybrać uczestnicząc w trzeciej edycji Festiwalu Kultury Podróży ŚwiatoPogląd. Odbędzie się on 18-20 czerwca 2021 r. w Dworze Artusa.
  • Goście uroczystości przy słoweńskim ulu, fot. Wojtek Szabelski
    Eko, Miasto
    W pasiece w Grębocinie stanął kolorowy ul ze Słowenii. Tak zaprzyjaźniony z Polską kraj podzielił się z mieszkańcami Torunia i okolicy swoim doświadczeniem w hodowli pszczół.
  • Grafika epidemiczna dla Torunia
    Koronawirus, Miasto
    W ciągu ostatniej doby nie potwierdzono w Toruniu żadnego przypadku zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie odnotowano także ofiar śmiertelnych w wyniku COVID-19.
  • Herb miasta Torunia z aniołem
    Miasto
    Prezydent Miasta Torunia ogłasza publiczny nabór na wolne kierownicze stanowisko urzędnicze Dyrektora Wydziału Ochrony Ludności Urzędu Miasta Torunia. Termin składania ofert upływa 25 czerwca 2021 r.
  • 793 zaszczepionych w trzech punktach tymczasowych to bilans szczepień przeciwko koronawirusowi w drugi weekend czerwca w Toruniu.
  • Dlaczego dziki pojawiły się w Toruniu? Co sprawia, że dobrze czują się w naszym mieście? Jakie błędy popełniamy w kontaktach z dzikami? Odpowiada ekspert z Naczelnej Rady Łowieckiej.
  • Torunianie licznie wzięli udział w akcji "Toruń na rowery" i kręcili kilometry w rywalizacji o Puchar Rowerowej Stolicy Polski.
  • Chwilowy problem z systemem elektronicznej rejestracji klientów w kompleksie basenowym przy ul. Bażyńskich został usunięty. Obecnie obiekt pracuje normalnie.
  • W ciągu ostatniej doby potwierdzono w Toruniu 1 przypadek zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie odnotowano ofiar śmiertelnych.
  • 319 osób zgłosiło się do punktu w toruńskiej galerii Plaza i przyjęło szczepionkę przeciw koronawirusowi. W niedzielę, 13 czerwca 2021 r. na chętnych czekamy na dziedzińcu Ratusza Staromiejskiego i w Miejskiej Przychodni Specjalistycznej.
  • Na 13 czerwca 2021 r. zaplanowano drugi i ostatni dzień pikniku w Muzeum Twierdzy Toruń. Po deszczowej sobocie, niedziela zapowiada się ciepła i bez opadów. Zapraszamy!
  • W Toruniu w ciągu ostatniej doby potwierdzono 3 przypadki zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Nie odnotowano ofiar śmiertelnych.