www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Pomimo trwającego strajku nauczycieli, uczniom klas maturalnych w toruńskich szkołach wystawiono oceny, po przerwie wielkanocnej zaplanowano posiedzenia rad klasyfikacyjnych.
  • Kultura, Miasto
    Koncerty znanych polskich gwiazd na Rynku Staromiejskim, kolejna edycja Święta Tańca, wiosenny cykl koncertów pod nazwą Muzyka poważna na leżakach, a także liczne spektakle, spotkania, warsztaty, a także uroczystości państwowe – do toruńskiej Majówki pozostało niewiele czasu, warto więc zobaczyć jakie wydarzenia i atrakcje czekają nas w dniach 27...
  • Miasto
    Według prognoz, Wielkanoc będzie pogodna i słoneczna. Warto zatem znaleźć czas na spacer, np. w Ogrodzie Zoobotanicznym, który przygotował wiele świątecznych niespodzianek. W Wielki Piątek zaś w nastrój zadumy wprowadzi ostatni z koncertów wielkotygodniowych, odbywający się w zabytkowym wnętrzu kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.
  • Inwestycje, Miasto, MZK
    Mamy zielone światło dla rozpoczęcia robót budowlanych dla pierwszego etapu prac w rejonie pl. Rapackiego. 17 kwietnia 2019 r. wykonawca uzyskał Zezwolenie na Realizację Inwestycji Drogowej (tzw. ZRID) dla robót na ul. Chopina i Wały gen. Sikorskiego.
  • Miasto, Sport
    16 kwietnia 2019 r. w Przystani Toruń odbyło się drugie posiedzenie Rady Sportu kadencji 2019-2023.
  • Miasto
    17 kwietnia 2019 r. w toruńskim ratuszu spotkali się menedżerowie centrów miast z Torunia, Gdańska, Bydgoszczy, Lublina i Łodzi, czyli z miast, które zdecydowały się na wdrożenie idei town centre management (TCM).
  • Siódme miejsce i lekki niedosyt – to bilans występu drużyny Toruń Curling Team w finałach Mistrzostw Polski, które w miniony weekend odbyły się w Łodzi.
  • 17 kwietnia 2019 r., dziesiątego dnia strajku, strajkuje 1067 nauczycieli z toruńskich szkół.
  • Na dworcu kolejowym Toruń Główny odbyły się XXVI Mistrzostwa Pierwszej Pomocy PCK. Udział w nich wzięło 7 zespołów ze szkół toruńskich i zespół z LO w Lipnie.
  • Miejski Zarząd Dróg przypomina kierowcom, że od najbliższego piątku 29 marca 2019 r. ulica Legionów na odcinku od ul. Grudziądzkiej do ul. Odrodzenia będzie objęta Strefą Płatnego Parkowania (Podstrefa B).
  • W Toruniu goszczą Ambasador Gruzji w Polsce Ilia Darchiashvili oraz wicegubernator regionu Imeretia Ioseb Khakhaleishvili. 17 kwietnia 2019 r. złożyli wizytę w urzędzie miasta.
  • Międzynarodowy zlot skautek i skautów InterCamp w 2022 roku odbędzie się w Toruniu. List intencyjny w tej sprawie został podpisany 16 kwietnia 2019 r. w Urzędzie Marszałkowskim w Toruniu. InterCamp jest organizowany od 1967 roku. Młodzi harecerze w wieku 11-17 lat oraz dorośli instruktorzy spotykają się w weekend, w którym przypadają Zielone...
  • Na tematy atutów gospodarczych, możliwości inwestycyjnych i o sektorze turystycznym Tunezji rozmawiano w ramach „Dnia promocji gospodarki i turystyki tunezyjskiej”.
  • W Toruniu przy ul. Warszawskiej 4 mieści się Konsulat Honorowy Tunezji. Jego otwarcie nastąpiło 16 kwietnia 2019 roku.