www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Świętuj Uniwersytetu
    Miasto
    19 lutego 2019 roku społeczność akademicka UMK świętowała 546. Rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Tradycyjnie uroczystości w auli uniwersytetu poprzedziło złożenie kwiatów pod pomnikiem astronoma na Rynku Staromiejskim.
  • Bezpłatne przejazdy dla uczestników rajdu
    Miasto
    W najbliższy weekend w Toruniu odbędzie się doroczny Ogólnopolski Rajd Kopernikański. Uczestnicy imprezy będą mogli w sobotę i niedzielę za darmo korzystać z komunikacji miejskiej.
  • Inwestycje, Kultura, Miasto
    Prace przy realizacji projektu adaptacji budynków przy ul. W. Łokietka na potrzeby Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy przekroczyły półmetek. Nowe obiekty wraz z wystawami mają być otwarte jeszcze w 2019 roku.
  • Kultura, Miasto
    Spotkania ze specjalistami z zakresu medycyny estetycznej, farmacji, kosmetologii, dietetyki czy treningów personalnych - to cześć propozycji Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy na Dzień Kobiet. 8 marca w centrum nauki odbędzie się wieczór "JaKobieta".  Wieczór „JaKobieta” to okazja do spotkania ze specjalistami z różnych dziedzin. Trenerzy z Bella...
  • Święto Muzyki 2019
    Kultura, Miasto
    Jesteś muzykiem? Grasz w zespole? A może chcesz zamienić swoją kawiarnię, pub lub ogródek piwny w niepowtarzalny punkt muzyczny? Zgłoś się już dziś i stań się współtwórcą Święta Muzyki! Już po raz trzynasty, pierwszego dnia lata - 21 czerwca 2019 roku - Toruń wypełni wszechobecna muzyka! Na zgłoszenia Toruńska Agenda Kulturalna czeka tylko do 15...
  • Rusza rekrutacja
    Miasto
    11 lutego 2019 roku ruszy elektroniczna rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz do klas pierwszych szkół podstawowych prowadzonych przez Gminę Miasta Toruń. Na rok szkolny 2019/2020 przygotowano 4861 miejsc dla przedszkolaków i 1916 miejsc dla „pierwszaków”.
  • Trwają przygotowania do Mistrzostw Świata Juniorów i Kadetów w Szermierce, które odbędą się od 6 do 14 kwietnia 2019 roku w Toruniu.
  • Rekrutacja do przedszkoli miejskich i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę Miasta Toruń na rok szkolny 2019/2020 rusza już niebawem. Poznaj szczegóły postępowania rekrutacyjnego!
  • Swoją czteroletnią kadencję na stanowisku Grotmaszta Bractwa Kaphornowców zakończył torunianin, kpt. jachtowy Cezary Bartosiewicz, wielki miłośnik i promotor żeglarstwa.
  • Centrum Wsparcia Biznesu w Toruniu zaprasza na kolejne szkolenie związane z realizacją projektu pn. „torun.direct – dobre połączenie z biznesem”. Bezpłatne warsztaty dla osób powyżej 25. roku życia, które chcą zdobyć dodatkowe kompetencje w cyfrowym świecie, odbędą się 27-28.02.2019 r.
  • Weź udział w konsultacjach społecznych dotyczących "Koncepcji rozwoju terenów zieleni w Toruniu". Spotkanie konsultacyjne odbędzie się 21 lutego.
  • Wraz z cyklem spotkań Prezydenta Torunia z mieszkańcami rozpoczynamy I etap konsultacji społecznych w sprawie budżetu miasta Torunia na 2020 r. i Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta Torunia na lata 2020-2044.
  • Wioślarka, zawodniczka AZS UMK Katarzyna Zillmann zwyciężyła w plebiscycie na Sportowca Roku 2018. Nagrody laureatom zostały wręczone podczas 12. Balu Sportowca, który odbył się 9 lutego w CKK Jordanki.
  • Pani Danuta Andrzejewska dołączyła do grona mieszkańców Torunia, którzy ukończyli 100 lat. Z życzeniami z okazji tych okrągłych urodzin Panią Danutę odwiedził Prezydent Michał Zaleski.