www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Na zdjęciu autobus z reklamą „Podróżuj razem z nami” z wizerunkiem Katarzynky Żak i Adriana Miedzińskiego
    Miasto, MZK
    „Podróżuj razem z nami” to hasło promującej transport miejski kampanii społecznej Miejskiego Zakładu Komunikacji w Toruniu. Na trasę wyjechał pierwszy autobus wspierający akcję.
  • Na zdjęciu toruńska starówka w deszczu
    Miasto
    9 sierpnia od godz. 14:00 na terenie Torunia i powiatu toruńskiego mogą wystąpić anomalie pogodowe.
  • Na zdjęciu tablica informacyjna Parku Pamięci Narodowej, w tle zachodące słońce i uczestnicy wydarzenia
    Miasto
    8 sierpnia 2020 r. otwarty został Park Pamięci Narodowej „Zachowali się jak trzeba”. Miejsce upamiętnia tysiące Polaków, którzy w okresie II wojny światowej ratowali Żydów narażając własne życie.
  • Na zdjęciu zdobywca tytułu DJ Roku, WRB. trzyma statuetkę oraz dyplom
    Kultura, Miasto
    Po prawie miesiącu głosowania, poznaliśmy zwycięzców plebiscytu Toruńskie Gwiazdy 2020. 8 sierpnia nagrodzony został najlepszy toruński DJ, Wykonawca, Nadzieja oraz Płyta Roku.
  • Na zdjęciu kran nad suchym zlewem
    Miasto
    Na 10 sierpnia 2020 r. zostało zaplanowane czasowe wstrzymanie dostawy wody z miejskiego wodociągu do niektórych budynków przy ul. Warneńczyka oraz Bażyńskich.
  • Maciej Tacher
    Kultura, Miasto
    Laureatów w kategoriach nadzieja, wykonawca, dj i płyta roku w plebiscycie Toruńskie Gwiazdy poznamy 8 sierpnia 2020 r. o godz. 19.00 podczas koncertu w sali na Jordankach. Na scenie pojawią się znani i lubiani lokalni wykonawcy.
  • W sobotę 8 sierpnia 2020 r., w związku z zawodami żużlowymi, uruchomiony zostanie dodatkowy kurs tramwaju linii nr 5.
  • W związku ze zmianą organizacji ruchu drogowego w rejonie al. św. Jana Pawła II oraz pl. Niepodległości od soboty 8 sierpnia 2020 r. godz. 8:00 przeniesiony zostanie przystanek autobusowy „Plac Rapackiego”.
  • 1 i 2 sierpnia 2020 r. odbyła się pierwsza edycja międzynarodowego wyścigu „Śladami Królewny Anny Wazówny o Puchar Marszałka Województwa Kujawsko- Pomorskiego”.
  • W piątek 7 sierpnia 2020 roku odbędzie się otwarty amatorski turniej siatkówki plażowej. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny, trwają zapisy duetów siatkarskich, które chcą wystąpić na boiskach na plaży przy ul. Broniewskiego 90.
  • Trzy spektakle w ramach Festiwalu Teatrów Ulicznych, plebiscyt Toruńskie Gwiazdy 2020, piknik sztuki w Kaszczorku, wieczorne rejsy toruńskich flisaków - tak zapowiada się najbliższy weekend w Toruniu.
  • Po decyzji rządu dotyczącej powrotu uczniów do szkół od 1 września 2020 r. miasto intensywnie przygotowuje się do organizacji pracy placówek oświatowych w nowych warunkach.
  • Na terenie Torunia i powiatu toruńskiego potwierdzono 237 przypadków zarażenia koronawirusem. Kwarantanną objęto 374 osoby, a 172 powróciło do zdrowia. Od początku trwania pandemii odnotowano 20 zgonów.
  • Informujemy, że w czwartek 6 sierpnia 2020 r. w godzinach popołudniowych na terenie budowy w rejonie placu Rapackiego i pl. Niepodległości nastąpiła awaria sygnalizacji świetlnej. Trwa jej usuwanie.