Patron nagrody | www.torun.pl

Serduszko w kolorze ukraińskiej flagi

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Dziecko
    Miasto
    Fundacja Daj Szansę organizuje w Toruniu konferencję pn.: „Jak pomagać dziecku z zaburzonymi więziami i traumą wczesnodziecięcą?"
  • Inwestycje, Miasto
    Przy ulicy Strzałowej w Toruniu powstanie nowy kompleks szkolny. 25 listopada 2022 została podpisana umowa z wykonawcą inwestycji – firmą Strabag.
  • Eko, Miasto
    Zima 2022 roku zawitała do Torunia w ostatnich dniach listopada. Pierwsze śniegi szybko topnieją, więc utrwaliliśmy je na zdjęciach.
  • Dyrektor wręczył wyróżnienia zasłużonym pracownikom szkoły.
    Miasto
    W Auli Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 25 listopada 2022 r. obchodzono 30. rocznicę utworzenia IX Liceum Ogólnokształcącego im. Kazimierza Jagiellończyka w Toruniu.
  • Dwoje ludzi na przystanku MZK w zimowej szacie_autobus na Okólną
    Miasto, MZK
    Przypominamy, że listopad 2022 r. jest ostatnim miesiącem bezpłatnych przejazdów komunikacją miejską dla uprawnionych uchodźców z Ukrainy.
  • Spotkanie z ambasadorem Chin
    Biznes, Miasto
    Pełną ofertę inwestycyjną miasta oraz zaproszenie do współpracy przekazali wczoraj, 24 listopada 2022 roku, na ręce ambasadora Chińskiej Republiki Ludowej Sun Linjianga przedstawiciele Centrum Wsparcia Biznesu. Dyplomata z Państwa Środka na swoją pierwszą wizytę po objęciu stanowiska ambasadora ChRL w Polsce wybrał Toruń.
  • Biblioteka Pedagogiczna im. gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej w Toruniu zaprasza do udziału w wykładzie online: Szuflada Mickiewicza, czyli o lirykach lozańskich (i nie tylko), który odbędzie się 5 grudnia 2022 r o godz. 16:00. Wygłosi go dr hab. Paulina Abriszewska, prof. UMK. W ramach wykładu zajrzymy do Mickiewiczowskiej szuflady. Znajdziemy...
  • Przedstawiciele toruńskich organizacji pozarządowych spotkali się 24 listopada 2022 r. w Dworze Artusa na corocznym forum organizowanym w naszym mieście. Najważniejszym punktem wydarzenia był wybór reprezentantów środowiska pozarządowego do nowej Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Torunia na kadencję 2023-2025.
  • Beneficjenci projektu pn. „Wsparcie dzieci z rodzin pegeerowskich w rozwoju cyfrowym – Granty PPGR” odebrali laptopy, które mają stanowić wsparcie w nauce i rozmowy toruńskich uczniów.
  • We współpracy z Polską Organizacją Turystyczną i Kujawsko-Pomorską Organizacją Turystyczną Miasto Toruń zorganizowało podróż studyjną Study Tour dla przedstawicieli biur podróż z Korei Południowej. Goście zwiedzają nasze miasto m.in. śladem Mikołaja Kopernika i pierników.
  • Mimo, że aura stała się prawdziwie jesienno-zimowa, prace na budowie nowej linii tramwajowej idą w dobrym tempie. Na placu NOT trwa montaż sieci trakcyjnej i środkowej części skrzyżowania torów.
  • Dwa nowoczesne biurowce powstaną w Toruniu przy ul. Pod Dębową Górą 9. Trwają prace ziemne związane z budową budynków biurowych firmy Pikseo. Generalnym wykonawcą jest toruńska firma TOM-BUD. Na terenie, położonym w bezpośrednim sąsiedztwie Urzędu Miasta Torunia (ul. Grudziądzka), realizowane będą dwa nowoczesne budynki biurowe. Będzie w nich...
  • Sztuka Natury - te dwa słowa to hasło wywoławcze dla osób w sposób szczególny wrażliwych na zmienność, delikatność i piękno natury. W pierwszy weekend grudnia, spotkają się oni w toruńskich galeriach i centrach kultury, gdzie już po raz piętnasty zagości „Sztuka Natury” Międzynarodowy Festiwal Sztuk Wizualnych Inspirowanych Naturą, Toruń 2022....
  • Po raz siedemnasty toruńskie organizacje pozarządowe spotykają się na miejskim forum NGO. W tym roku będą wybierać swoich przedstawicieli do Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Torunia.