www.torun.pl

Toruń

Patron nagrody

Samuel Bogumił Linde, portretSAMUEL BOGUMIŁ LINDE (1771-1847)
wybitny językoznawca, bibliograf i pedagog, autor słynnego 6-tomowego Słownika Języka Polskiego.

Urodził się 24 kwietnia 1771 r. w Toruniu w średnio zamożnej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec - mistrz ślusarski Jan Jacobson Lindt, który osiedlił się w Toruniu ok.1749 r., był z pochodzenia Szwedem, zaś matka Barbara Anna była córką niemieckiego kamieniarza J.A. Langenbana, który przybył do Torunia z niemieckiego Coburga ok. 1730 r.

Samuel Bogumił wychowywał się w atmosferze przenikania i konfrontacji wyznań, języków i kultur. Naukę rozpoczął w Szkole Nowomiejskiej, a od 1783 r. w toruńskim Gimnazjum Akademickim, którego tradycja  oświeceniowa w zasadniczy sposób wpłynęła na rozwój jego zainteresowań językoznawczych, także w zakresie języka polskiego. W swoich wypowiedziach autobiograficznych wielokrotnie wyrażał wdzięczność wobec tej szkoły i z sentymentem wypowiadał się o jej profesorach.

Po wczesnej śmierci ojca tylko dzięki pomocy brata Jana Wilhelma - kaznodziei polskiego i niemieckiego w Gdańsku, młody Linde uzyskał stypendium i rozpoczął studia w Lipsku  (1789). Oficjalnym kierunkiem studiów  była teologia, ale zainteresowania Lindego koncentrowały się wokół nauk filologicznych. Już w 1791 r., przy poparciu swoich profesorów, filologów A.W. Ernestiego oraz J.A.Dathe, objął wakujące stanowisko lektora języka polskiego na Uniwersytecie Lipskim. W staraniach o tę posadę zadeklarował polski jako język macierzysty i załączył pochwalne zaświadczenie pastora Jana Jezewiusza, ówczesnego nauczyciela języka polskiego z Torunia.

Kiedy po przegranej wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. Lipsk i Drezno stały się ośrodkami emigracji twórców i obrońców Konstytucji 3 Maja, Linde został współpracownikiem polskich polityków. Przetłumaczył na niemiecki „Powrót posła” J.U. Niemcewicza, a także przygotował niemiecką wersję dzieła „O ustanowieniu i upadku Konstytucji 3 Maja”, opracowanego przez przywódców emigracyjnych dla propagowania walki o niepodległość. Włączył się aktywnie w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej u boku Hugona Kołłątaja. Po upadku insurekcji, mimo odejścia od aktywności politycznej, Linde wciąż obracał się w kręgach polskiej elity umysłowej (I. Potocki, A.K. Czartoryski, T. Czacki).

W latach 1795-1803, dzięki mecenatowi J.M. Ossolińskiego zajął się intensywną pracą językoznawczą i bibliotekarską. Gromadził i opracowywał zbiory późniejszego Ossolineum, jednej z najlepszych polskich bibliotek XIX w. Pod okiem Ossolińskiego, uczonego arystokraty i erudyty, zaczął przygotowania do opracowania słownika zapoznając się dogłębnie z dziejami polskiego piśmiennictwa i językoznawstwa.

W 1804 r. powierzono Lindemu stanowisko rektora tworzonego Liceum Warszawskiego, najważniejszej szkoły w stolicy pozbawionej uniwersytetu pod rządami Prusaków. Tak zaczął się najdłuższy, ponad czterdziestoletni okres życia Lidego (1804-47), wypełniony intensywną działalnością pedagogiczną na stanowisku rektora Liceum, aktywnością publiczną oraz kontynuacją prac nad słownikiem. W okresie Królestwa Kongresowego Linde zorganizował i kierował Biblioteką Publiczną, pełniącą rolę Biblioteki Narodowej. Był członkiem, a następnie dyrektorem Izby Edukacyjnej kierującej sprawami oświaty Księstwa Warszawskiego i wówczas żywo interesował się losami gimnazjum toruńskiego. Działał we władzach oświatowych Królestwa Polskiego i kierował oświatą w dobie powstania listopadowego. W 1835 odszedł ze służby publicznej poświęcając się pracy naukowej.

W życiu osobistym Lindego panowała atmosfera surowej, luterańskiej religijności. W 1804 roku ożenił się z Ludwiką Bürger, a po jej śmierci z Luizą Nusbaum. Obie żony wywodziły się z warszawskiej gminy luterańskiej, w której Linde odgrywał znaczną rolę. Córka Lindego Ludwika Górecka (1815-1900) była działaczką społeczną i filantropijną, fundatorką nagrody Akademii Umiejętności w Krakowie za najlepsze prace z dziedziny językoznawstwa.

Na obfity i różnorodny dorobek naukowy S.B. Lindego składają się prace bibliograficzne i słownikowe, rozprawy z językoznawstwa i piśmiennictwa, przekłady i prace edytorskie. Był autorem wielotomowej bibliografii Bibliotheca Polonica. Do historii przeszedł przede wszystkim jako twórca monumentalnego Słownika Języka Polskiego, opublikowanego w latach 1807-14 w 6 tomach, a po raz drugi w latach 1854-60, już po śmierci Lindego, jako wydanie „poprawione i pomnożone”. Było to dzieło epokowe, największy objętościowo słownik języka polskiego, liczący w 6 tomach ponad 4600 stron dużego formatu, zawierający 60 tys. haseł opatrzonych 200 tys. cytatów. W ówczesnej Europie dzieło to nie miało sobie równych pod względem bogactwa materiału leksykograficznego i służyło za wzór dla innych słowników języków słowiańskich.

Dokonania Lindego były znane w całej Europie. Za pracowitość i wytrwałość przyjęły go w poczet członków liczne  towarzystwa naukowe m.in. w Warszawie, Pradze, Petersburgu, Getyndze, Berlinie, Królewcu, Paryżu i Kopenhadze. Był członkiem honorowym uniwersytetów wileńskiego i krakowskiego, wykładał na Uniwersytecie Warszawskim. W 1844 roku otrzymał dyplom honorowego obywatelstwa miasta Torunia.

Zmarł 8 sierpnia 1847 r. w Warszawie i jest pochowany na tamtejszym cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Najczęściej czytane aktualności

  • Miasto
    Piękna pogoda, a do tego Szekspir na ulicach, porywające, pełne pasji Dni Tanga, YouTube na deskach Teatru im. Wilama Horzycy, historia toruńskiego sportu poznawana na rowerze - tych i wielu innych atrakcji nie można przeoczyć w ten weekend w Toruniu.
  • Miasto
    Toruńską starówkę w charakterystycznym stylu gry Minecraft przygotowali fani tej komputerowej zabawy, jednej z najpopularniejszych gier na świecie.
  • Miasto, Sport
    W sobotę 20 lipca 2019 r. na toruńskiej Motoarenie odbędą się kolejne, wyjątkowe zawody żużlowe - European 125cc Youth Track Racing Cup.
  • Miasto
    Prezydent Torunia Michał Zaleski docenił pracę trzydziestu sześciu urzędników. 18 lipca 2019 r. wręczył im awanse stanowiskowe.
  • Miasto
    19 lipca 2019 roku stypendyści Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia oficjalnie rozpoczęli obóz w Toruniu. Tysiąc osób spędzi w grodzie Kopernika 10 dni. Przygotowano dla nich szereg atrakcji.
  • Miasto, MZK
    Prace budowlane na Wałach gen. Sikorskiego nabierają tempa. Na budowę zwożone są płyty podtorowe. Ich układanie rozpocznie się w przyszłym tygodniu.
  • Ostatni dzień lipca będzie zarazem pierwszym dniem, kiedy torunianie będą mogli wsiąść na rowery miejskie. Na toruńskich ulicach pojawiły się już stacje, z których będzie można wypożyczać rowery. Od kilku tygodni działa strona www.torvelo.pl, gdzie można się zalogować i zapoznać z regulaminem wypożyczania jednośladów.
  • 19 lipca 2019 r. zostały wypłacone pierwsze świadczenia 500+ i 300+ dla osób, które złożyły wnioski 1 lipca 2019 roku.
  • 27 lipca 2019 roku, o godz. 9:00 odbędzie XVIII toruński Top-Cross Maraton. Jest to jeden z nielicznych maratonów, podczas którego nie ma limitu czasu a każdy uczestnik jest klasyfikowany według przebiegniętego dystansu.
  • Rozpoczęła się 16. edycja festiwalu Song of Songs. Koncerty odbywają się w dniach 19-20 lipca 2019 r. na scenie plenerowej przy CKK Jordanki.
  • Na węźle przesiadkowym w al. św. Jana Pawła II powstanie pierwszy w Toruniu „zielony przystanek”. Takie rozwiązanie nie tylko uprzyjemni oczekiwanie pasażerom i da im jeszcze większą ochronę przed słońcem, ale także wpłynie na zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska naturalnego.
  • Przy przebudowie okolic pl. Rapackiego budowlańcy trafiają na wiele ciekawych reliktów archeologicznych. Zdarza się, że odkrycia zaskakują nawet archeologów. Prace prowadzone są pod nadzorem archeologów z Muzeum Okręgowego w Toruniu. Obecnie prace  toczą się na Wałach gen. Sikorskiego oraz ul. Chopina.  Niemal od pierwszego dnia robót pod ziemią...
  • Rada Miasta Torunia na najbliższej sesji zajmie się regulaminem określającym wysokość oraz warunki przyznawania niektórych składników wynagrodzenia dla nauczycieli toruńskich placówek oświatowych.
  • W naborze uzupełniającym do szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych uczniowie mają do dyspozycji 885 miejsc, czyli o 118 miejsc więcej niż osób niezakwalifikowanych w I etapie rekrutacji.