W kwietniu 2025 roku rozpoczął się proces opracowania nowego systemu identyfikacji wizualnej miasta Torunia. 

- System postanowiono zbudować wokół herbu miasta - uniwersalnego i nadrzędnego symbolu miejskiej wspólnoty i naszej tożsamości wynikającej z historii i tradycji - wyjaśnia Marcin Centkowski, rzecznik prasowy Prezydenta Miasta Torunia. - W odróżnieniu od wielu samorządów - nie chcemy opierać systemu identyfikacji wizualnej Torunia na logotypie, którego podstawą mógłby być wybrany element miejskiej architektury czy graficzne odzwierciedlenie popularnego skojarzenia z miastem. Poważnie podchodzimy do dziedzictwa historycznego naszego miasta - dodaje. 

Podejmując decyzję o budowaniu systemu wokół herbu konieczne było zbadanie formalno-prawnych umocowań ustanowionych 15 kwietnia 1999 roku Statutem Gminy Miasta Toruń wzorców toruńskich insygniów, w tym herbu miasta. 

Należy podkreślić, że ustanowienie symboli jednostek samorządu terytorialnego nie jest dokonywane wyłącznie przez organ uchwałodawczy gminy, lecz opiera się o akty prawne:

  • ustawę z dnia 21 grudnia 1978 roku o odznakach i mundurach (Dz.U.2023 poz. 76), 
  • rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1999 roku w sprawie Powołania Komisji Heraldycznej (Dz.U. 1999 nr 70 poz. 779), 
  • rozporządzenie Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 stycznia 2000 roku w sprawie powołania Komisji Heraldycznej (Dz.U. 2000 nr 6 poz. 83).

 Zgodnie z artykułem 3 ustawy o odznakach i mundurach: 

1. Jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać, w drodze uchwały organu stanowiącego danej jednostki, własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole. 
2. Wzory symboli, o których mowa w ust. 1, ustanawiane są w zgodzie z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną. 
3. Wzory symboli, o których mowa w ust. 1, wymagają zaopiniowania przez ministra właściwego do spraw administracji publicznej. 
4. Opinia, o której mowa w ust. 3, wydawana jest w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia wniosku o jej wydanie.

Uwagę należy zwrócić również na art. 2 przywołanej ustawy, który stanowi o Komisji Heraldycznej, pełniącej rolę organu opiniodawczo-doradczego ministra właściwego do spraw administracji publicznej: 

2. Do składu Komisji Heraldycznej powołuje się w szczególności: osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii, przedstawicieli organizacji, których statutowe cele związane są z heraldyką i weksylologią oraz przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego.
3. Do zadań Komisji Heraldycznej należy w szczególności: 
1) opiniowanie wzorów insygniów i symboli, o których mowa w art. 3 ust. 1; 
2) opiniowanie i przygotowywanie projektów wzorcowych aktów prawnych związanych z ustanawianiem insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli związanych z heraldyką i weksylologią; 
3) udzielanie konsultacji władzom i organom administracji publicznej w dziedzinie właściwego używania insygniów władzy państwowej, herbów, flag, emblematów i innych znaków i symboli związanych z heraldyką i weksylologią.

Przeprowadzona analiza wykazała, że wzorce insygniów przyjęte w 1999 roku takiego zaopiniowania nie przeszły. 

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż przyjęte Statutem Gminy z 15 kwietnia 1999 r. symbole miejskie nie mogły zostać poddane zaopiniowaniu wspomnianej Komisji Heraldycznej, gdyż ta została utworzona 27 lipca 1999 roku, a pierwszy skład powołano 20 stycznia 2000 roku. 

Ostatnia zatwierdzona wersja herbu Torunia pochodzi z 1936 roku, co potwierdza zarządzenie ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Sławoja Składkowskiego z dnia 2 lipca 1936 roku. Jednak zgodnie z posiadaną opinią prawną sporządzoną przez Wydział Prawny Urzędu Miasta Torunia, zarządzenie to utraciło moc z dniem 31 grudnia 1955 r.

Kwestia braku formalno-prawnego umocowania obecnych symboli miejskich była konsultowana zarówno w samej Komisji Heraldycznej, jak również z autorytetami w dziedzinie historii i heraldyki tj. z prof. Krzysztofem Mikulskim (UMK), dr. hab. Marcinem Hlebionkiem, prof. UMK oraz z dr. hab. Barbarą Widłak, prof. ASP im. Jana Matejki w Krakowie.

Gmina Miasta Toruń wystąpiła do Sekretarza Komisji Heraldycznej z pytaniem czy po ukonstytuowaniu się Komisji zwrócono się do niej o opinię. W odpowiedzi otrzymano informację, że "w zasobie archiwalnym Komisji Heraldycznej nie odnaleziono wniosku miasta Torunia o wydanie opinii o wzorze herbu, a tym samym opinii o tym wzorze". 

W celu uporządkowania kwestii formalno-prawnych w tym zakresie został zaplanowany proces, który ma na celu pełne umocowanie prawne miejskich symboli zgodnie z obowiązującym prawem. 

Zanim rozpoczęły się działania - problematyka i harmonogram prac zostały przedstawione w dniu 21 maja 2025 roku na posiedzeniu Rady Dziedzictwa Kulturowego Torunia. Rada uznała sprawę za konieczną do podjęcia i realizacji oraz jednomyślnie zaakceptowała zaprezentowany plan działań. 

Proces ten wymaga w pierwszej kolejności opracowania kwerendy historycznej miejskich symboli (studium historyczno-heraldycznego), na podstawie którego dokonuje się doboru herbu, barw itd. Opracowanie to jest przygotowywane przez prof. Krzysztofa Mikulskiego, który ma bogate doświadczenie w tym zakresie i zrealizował blisko 100 takich opracowań. Współpracuje z nim dr hab. Marcin Hlebionek, prof. UMK specjalizujący się m.in. w heraldyce.

- Po otrzymaniu dokumentu zwrócimy się do Komisji Heraldycznej o zaopiniowanie istniejącego herbu oraz insygniów miasta Torunia. Od decyzji Komisji będą uzależnione potencjalne dalsze działania w tym zakresie - mówi Marcin Centkowski. - Pragnę stanowczo podkreślić, że nie zapadły żadne decyzje o zmianie herbu miasta Torunia. Nie będą też one przedmiotem prac uchwałodawczych i inicjatywy uchwałodawczej organu wykonawczego. Zależy nam przede wszystkim na formalno-prawnym umocowaniu wzorców toruńskich insygniów, w tym herbu - dodaje. 

Koszt opracowania identyfikacji wizualnej miasta Torunia oraz założeń komunikacyjnych wynosi 353 452 zł. Umowa z firmą (wybraną w drodze postępowania przetargowego) została zawarta na okres 15 miesięcy - od kwietnia 2025 roku do września 2026 roku.

Celem działań w zakresie identyfikacji wizualnej jest wzmocnienie pozycji wizerunkowej Torunia jako nowoczesnego miasta o bogatym dziedzictwie historycznym, atrakcyjnego turystycznie, kulturalnie i gospodarczo.

Fot. © UMT 2024, autor: EwCe, licencja: CC BY-NC 4.0.